1. ‘Benden sizden biri yaratmayı nasıl başardınız?’

‘Sizi Tenzih Ederim’ podcast’i, 136’ncı bölüm

Seçimlerden sonra içinde siyasete dair bir şeyler olan bir içeriği bu kadar keyifle tüketeceğim hiç aklıma gelmezdi. Bu podcast’i ilk defa dinliyorum. Artık sinir bozukluğundan mı bilmiyorum, birkaç yerde kahkaha attım.

Bölümde geçen Yavuz Çetin’in ‘Yaşamak İstemem’ şarkısını bin yıl sonra yeniden dinlemek de yanıma kâr kaldı. Son zamanlarda yaşadığımız dönüşümü daha iyi ne anlatabilir?

(…)

Benden bir ruhsuz yaratmayı
Nasıl başardınız
Benden bir hissiz yaratmayı
Nasıl başardınız
Benden bir uyumsuz yaratmayı
Nasıl başardınız
Benden sizden biri yaratmayı
Nasıl başardınız

(…)

2. Kişisel gelişim 101

‘On Purpose with Jay Shetty’ podcast’i, ‘3 Effective Ways to Disconnect from Social Media & How to Optimize Your Morning Routine’ bölümü

Verimlilikle ilgili ne kadar podcast bölümü-YouTube videosu varsa tüketiyorum demiştim, hatırlarsın. Bu bölüm dinlediğim her şeyin özeti gibi. Kişisel gelişim alanında son 5 yılda söylenmiş her şey geçiyor sanırım içinde. Bakmak istersen…

3. Dilcun

Doğacan Dilcun Doğan’ın Instagram’ı, e-bülten’i ‘Kuşlar Kumrular’

Son zamanlarda Instagram’da en çok onun paylaşımları ilgimi çekiyor. Bir de e-bülteni var, tadından yenmeyen… Bodrum’da çocuk kitapları satan bir dükkânda çalışıyor. Keşke arkadaşımız olsa…

4. Pelin ve Berk

Pelin Yar ve Berk Çiçekgil’in dans performansı

Arka arkaya kaç kez izledim bilmiyorum. Dünya tatlısı iki genç. Afrika seyahatinde influencer kontenjanından onlar da vardı. Çok tatlı, çok yetenekli, çok da zekiler… İyi okullarda okumuşlar. Pandemide dans videoları çekip yayınlarken ünlü olmuşlar. Üniversiteye gitmeyip sosyal medya kariyerlerine odaklanmayı, bir yandan da dans eğitimi almayı tercih etmişler. Yakında da evleniyorlar. Ne ilginç değil mi?

5. Önce insan mı, önce belgeselci mi?

Bilge Egemen, ‘Babamın İzinde Filistin’ belgeseli

Çok sevdiğim bir belgeselci Bilge Egemen. Bu kez kendi aile öyküsünün peşine düşmüş. Hikâyenin öznelerinden biri olarak zaman zaman kamerayı kapatıp doyasıya ağlamak istiyor, belgeselci yanıysa çekimi durdurmasına izin vermiyor. Ne acayip değil mi?

Gazetede çalışmaya başlarken haftalık/yıllık izin, resmi tatil gibi kavramların hayatımdaki yerinin diğer insanlara kıyasla biraz farklı olacağını biliyordum. Nitekim uzun süre yılda maksimum üç gün izin yaparak çalıştım. Nasıl dayandım bilmiyorum; mesleğin ilk yıllarında -hele de çok sevdiğin bir iş yapıyorsan- insana böyle şeylere dayanma gücü veren bir şey oluyor, sanırım biraz onun yüzü suyu hürmetine…

Yıllar geçtikçe çalışma düzenim belli bir ritme oturdu. Ama ben buna bir türlü uyum sağlayamadım. Yorulduğum zamanlarda izin almak hâlâ hiç aklıma gelmiyor. Onu geçtim; yaz tatili için bile birlikte çalıştığım arkadaşlarıma “Siz alın istediğiniz zaman, ben size göre ayarlarım” diyorum hep. Belli bir tarihi tatil için ayırmak, o tarihe göre önceden plan yapmak, birileriyle sözleşmek, bilet almak, rezervasyon yaptırmak asla becerebildiğim şeyler değil.

Güç bela bir haftalık bir izin aldıysam da onun dört gününü ailemin yanında üç gününü arkadaşlarımla geçiriyorum. Ya da ‘geniş aile bayramlarını’ sevdiğim için izni mümkün olduğunca bayrama denk getiriyorum ve ‘yoğun-aileli’ günler geçirmenin verdiği karışık hislerden yorgun halde işbaşı yapıyorum. Geçen yıl bir de birer hafta vize ve final dönemlerinden izin yaptım. Ödev yetiştirmeye çalışmaktan yemek yemeye zor fırsat bulabildiğim korkunç birer hafta…

‘Çalışmaya ara vermek; fiziksel, zihinsel, ruhsal olarak dinlenmek içindir’ konsepti bende niye hiç oturmadı, anlamıyorum. İki ihtimal var; ikisini de eliyorum: İşkolik biri değilim. Kendi kendime kalmakla da bir sorunum yok. Aksine, biliyorsun, çok da severim yalnız zaman geçirmeyi. Neyse, bu hafta bunları tavana bakarak düşünmek için yeterince vaktim olacak, izindeyim... Tabii hemen bir aile ziyareti niyetine girdim ama hava o kadar kötü ki, bilet almış olmama rağmen bu havada yola çıkmaya cesaret edemedim, son anda iptal ettim biletimi. ‘Mecburen’ evdeyim, ‘bir zahmet’ dinleneceğim. İçimdeki “İzne çok da gerek yoktu aslında ya, daha dayanırdım” diyen sese kocaman bir: “Şişşşşt, sen bir sus bakalım.”

İstanbul’dan sevgilerle,

Güliz

Melisa Kesmez'in Küçük Yuvarlak Taşlar'ını okudum bu hafta ve çok şaşırdım. Daha önce yalnızca, çıktığında herkesin bayıldığı, "Atları Bağlayın, Geceyi Burada Geçireceğiz"i okuyup hiç sevmemiştim. Sonra da yeni çıkanlarda adını her gördüğümde görmezden geldiğimi hatırlıyorum. Biraz zaman vermek gerekiyormuş demek ki. Sen göndermemiş olsan ve ben Türkçe kitaba bu kadar hasret olmasam yine de elimi uzatıp raftan çekmezdim.

Anladığın üzere sevdim bu kitabını. Kurgusunu, şov yapmaya kalkmayan sade dilini ve çok korktuğumuz "çocuğunu sevemeyen anne" konusunu... Sadece şu Amerikan filmi çevirisi gibi cümleler beni oldum olası rahatsız eder, bizim günlük hayatta kullanmayacağımız, öyle kurmayacağımız cümleler edebi metnin akışını duraksatıyor bence. Yapmış bunu maalesef Melisa Kesmez de sık sık. Biraz da Yeşilçam klişeleri ve kızının anasının kaderini yaşaması anlatısı normalde takılacağım şeylerdi ama bu defa hoş gördüm sanırım, ne yapsın insan anlatmak istediği oysa? Sophokles bi kere yazdı diye bir daha kimse yazamasın mı? Kaldı ki izleyicinin gözünün simetri araması gibi okuyucunun aklı da çember arıyor bence.

Ha bir de, the Fabelmans'i da izledim bu hafta. Orada da bir ailesini bırakan anne öyküsü var malum. Bu aralar zaten nasıl sulu gözüm, ikisi bir araya gelince ben tabii bir ağla bir ağla. Eskiden "bu bir kurgu, gerçek değil" diye kendime hatırlatmak işe yarardı. Yaş aldıkça bunu da yemez oldum. Keşke her şeyin insan için olduğuna hiç aymasaydım.

2. Anne Taş ile Yavru Taş-2*

Bu bizim Oscar maratonlarında çok başarısız olmama (sayıca az film izlememe) rağmen bir şekilde hep dört ayağımın üzerine düşüyorum her sene. Filmleri izlemeyip izlemeyip ödül törenine beş dakika kala koştur koştur izlemeye çalışıp kendimizi strese sokmanın adını "Oscar maratonu" koyup cool'laştırmak hangimizin icadıydı bilmiyorum ama bu koşuda ben hep arkalardan el sallıyorum her sene, bunu biliyorum. Nitekim bu sene de adaylar açıklandığında koca listeden tek izlediğim Top Gun'dı ki dünyanın en saçma şeyi benim onca güzel film arasından bunu izlemiş olmam. Hala sinema salonlarına girmekten korkuyor olmasam ve geçen yaz arabalı sinemalarda izlenebilecek en düzgün film olmasa hiçbir kuvvet bana Top Gun izletemezdi. Asla aklım almıyor nasıl girmiş bütün bu listelere zaten. Akıllara zarar bir filmdi, niyetin varsa da kollarından bağlamak, o play tuşuna bastırmamak isterim seni.

Bu hafta koca listeden rastgele bir film seçerek başladim, Everything Everywhere All At Once'i (EEAAO diyeceğim bi zahmet) izledim ve çok eğlendim. (Şüphen olmasın ki ağladım da çünkü sulu gözlü çağlarım.) Listenin kalanının ne kadar güzel olabileceğini hiç düşünmeden yüce film eleştirmeni kimliğimle "yok artık, buna verilmeyecek de kime verilecek 'en iyi film'?" diye buyurdum, gerçekten bu işten anlayanlar neler söylemiş diye şöyle bir baktım ve öyle görünüyor ki internetler ağız birliği içindeler, EEAAO yere göğe koyulamıyor. La La Land'den beri (ki ben hiç de ayılıp bayılmamıştım) böyle bir hemfikirlik gördüğümü hatırlamıyorum. Eh, en iyi filmi izlediğime (hatta öyle görünüyor ki en iyi kadın oyuncuyu da alacak) göre ben maratonu hükmen bitirmiş sayılırım sanırım.

(Bu görseli sadece bir kaç keyword vererek AI’a yaptırdım ve saatlerdir inanamıyorum.)

Sen izlemedin sanırım, spoiler vermeyeceğim. Uncut Gems'i izlemiş miydin peki? EEAAO'yu ilk yirmi dakikası boyunca "Eyvah ikinci Uncut Gems vakası" diye izledim. (Bu arada yanlış anlaşılmasın, Uncut Gems'e bayılmıştım. Ama izlerken çılgınlarcasına yorulmuştum. Ertesi gün işten izin almalık filmdi. Bizim yaşımızda gece çıkması etkisi yaratıyor böyle filmler.) Neyse ki devamı da benzer bir hiperaktivite seviyesinde olsa da agresifliği çok daha az olduğu için o kadar yormadı, konu takibi de çok daha kolay. (Hatta ayıptır söylemesi üzerine bir de Tár izledim, göründügü kadar yormuyor yani.)

Film boyunca verdiğimiz ufak kararların önümüze açtığı evrenlerden bahsediliyor. Düşünmediğin gün oluyor mu, onu değil de bunu seçmeseydim şimdi nerede ne yapıyor olurdum diye? Teknolojiden tek dileğim küçükken hikayenin sonunu seçebildiğimiz kitaplarımız gibi bize alacağımız kararların sonuçlarını gösteren ekranların icadı. O hayatın bi teaser'ını görüverelim. Ben geleceğe değil de geçmişe dair olanına da razıyım canımı acıtacağını bilsem de. Şimdi bir çocuğum olsaydı nerede ne yapıyor olurdum? Japonya'ya hiç gitmeseydim şu anki mesleğim ne olurdu? ÖSS'de o son soruyu bi cesaret işaretlemeseydim hangi okula gider, bu maili kime yazardım?

*Başlığı neden böyle attığımı filmi izleyince anlayacaksın. Melisa Kesmez'in kitabıyla isimleri tatlı bir tesadüf olmuş oldu.

3. Vize derdi olmadan dünyayı gezebilen Türk

Olay şu: Bir Macar mucit 18.yy'da Macar imparatoriçesini etkileyebilmek için bir robot yapıyor. Çeyiz sandığı gibi kocaman bir sandık masa görevi görüyor, üzerinde bir satranç tahtası. Masanın bir tarafında robotumuz "Türk" diğer tarafında ise rakibi oturuyor. Neden Türk? E, çünkü o zamanların geçer akçesi oryantalizm, başka da sebep aramaya gerek yok. Türk sarık ve cüppe giyiyor, elinde kocaman bir pipo tutuyor, arada bir tüttürüyor ve büyük kara gözlerini deviriyor. İki eli de masanın üzerinde, biri ile hamle yapıyor, diğerini ise rakibi hamle yapmakta gecikmişse sabırsızlığını ifade etmek için masaya vuruyor. Bütün bu şovu yetmiyor rakiplerinin neredeyse tamamını da yeniyor.

Bugün bir bilgisayarın/makinenin satrançta en yenilmez satranç dahisini yenmesine hiçbirimiz şaşırmayız ama ya 1770’te yaşasaydık? Ateşli hastalıkla boğuşan kadınları cadı diye asmalarının üzerinden sadece yüz yıl geçmişken kaytan bıyıklı korkunç görünümlü herkesi yenen zeki bir robota hazır mıydı dersin dünya? Birkaç tane büyü diyen, içine şeytan kaçmış diyen çıkmışsa da değeri her gün artan bir para basma makinesine dönüşmesine engel olamamışlar. Atari makinesi gibi 5 şiline satranç oynanabilen bir kutuya dönüşmeden önce Avrupa'da turneye bile çıkmış Türk, yendiği ünlüler arasında Benjamin Franklin, Napolyon, dönemin adının şu an bizim için bir şey ifade etmeyen satranç dahileri ile yine umrumuzda olmayan bir takım soylular varmış. Bir kaç defa el değiştirmiş, mezatlara çıkmış, taliplisi çokmuş. Bir vakit sonra kendini Kuzey Amerika'da Edgar Allen Poe'yu da yenerken bulmuş. En sonunda da 1854'te 84 yaşında bir yangında kül olmuş. Şu an bir replikası Baltimore, Maryland'de sergileniyormuş ama replikasını kim ne yapsın.

Peki nasıl böyle bir mekanizma icat edilmiş de neredeyse bir asır sahneleri meşgul ettiği halde bu teknoloji ilerlememiş? Çünkü koca bir sahtekarlıkmış bütün düzen, sandığın içinde gerçek bir satranç dehası oturuyormuş. 84 yıl boyunca içindeki satranççılar da değişmiş durmuş tabii. Bilinen en az 6 "çalışan" var. Düşünsene, 18.yy'da bir satranç dahisisin, nasıl para kazanıyorsun? Bütün gün bir kutunun içinde iki büklüm oturup bir robotun kolunu mıknatıslar aracılığı ile yönlendirerek. "200 yıl sonra torunlarımız bizim işlerimize de böyle diyecekler mi?" bile diyemiyoruz artık bu AI işleri yüzünden. Bildiğimiz her şey ters yüz oldu.

4. Amazon Mechanical Turk

Bir önceki konunun altında dipnot olmaktan son anda ayrı bir başlık olmaya taşındı bu madde.

Adından da anlaşıldığı üzere ismi için satranç robotundan esinlenilmiş bir Amazon ürünü bu.

Basitçe şöyle işliyor, diyelim elinde 2000 tane CV var ve bunların kategorize edilmesi gerekiyor. Bunu kendi elemanlarına versen günlerini alacak ve sen birinci dünya ülkesinde bir işverensen bu kalifikasyon gerektirmeyen iş (amele işi dememek için kıvranıyorum) sana çok pahalıya patlayacak. Ama bunu 1 doların yerli paradan 18-19 kat kıymetli olduğu bir takım başka ülkelere outsource edebilirsin ve işin aynı anda 200 kişi aynı projede çalışacağı için hem daha ucuza hem de daha hızlıca yapılabilir. Aynı sistemi anket yapmak için de kullanabiliyorsun tabii. Bizde pek yerini bulamamış ama burada anketler para ile yapılıyor, ben de üç beş bir şeyler kazandım hatta. Yine de çok zahmetli bir şey yeterli insana ulaşmak ve onların gerçekten doldurup doldurmadığını kontrol etmek. Tahmin ediyorum ki en çok anket/araştırma işlerini kolaylaştırmıştır bu hizmet. (Bilgim yok ama fikrim çok.)

Bu hizmet 5 yıldır hayatta ama aslında bu crowdsourcing işleri hiç yeni değil. Oytun'ların çeviri firması Motaword'ün mantığını hatırlıyor musun? Senin yüz sayfalık çevirini dünyanın farklı yerlerinde on çevirmen aynı anda çevirerek elli yerine beş saatte bitiriyordu. Tabii ki dilin tutarlı ve doğru olması için bu çevirmenlerin birbirlerini kontrol edebildikleri bir sistem de geliştirmişlerdi. Amazon Mechanical Türk'te de varmış karşılıklı kontrol metotları.

Ben telefonumda yıllardır birikmiş binlerce belki onbinlerce fotoğrafı düzenletmek için kullanmayı düşündüm hemen.

Türkiye'de yaşayan biri bu hizmetten para kazanabiliyor mu emin olamadım ve Türkiye adresimle bir hesap açtım, henüz onaylanmadı ama iş örneklerine bakmama müsaade etti. Çok ilginç şeyler var listede:

En dikkatimi çeken faturalardan belli başlı harcamaların ayıklanması işi oldu. Biz küçükken vergi iadesi vardı hatırlar mısın? Bazı şeylere vergi iadesi alınamazdı, onları ayıklatırdı babam o karınca duası gibi fişlerden. Burada da vergi iadesi dönemi şimdi, aynısını bu hafta boyunca ben de yapacağım şimdi kendi işletmem için. Nasıl o vergi iadesi zarflarını çocuklara doldurtuyorlardı ise amele işi diye (al, söyledim gitti), Amazon Mechanical Türk de tam bu işlerin sitesi işte. Bedavaya yapmışız yıllarca.

Masanın diğer tarafında da olmak fena olmayabilir bir C planı olarak. Döner de bir gün Türkiye'de yaşarsam dolar kazanabileceğim her gelir kapısı fikrine açığım nitekim. Ben hayatımdaki belirsizliklerin yoğunluğundan back-up planları konusunda C'yi bırak çoktan P veya R'ye geldim gerçi ama...

Boston’dan sevgilerle,

Asude

‘Aftersun’ı izledim bu hafta. Film Festivali ve Filmekimi zamanı, istediğim filme bilet bulma telaşı o kadar yıpratıcı oluyor ki nasılsa vizyonda ya da MUBİ’de izlerim diye bazen pes ediyorum bir noktada. ‘Aftersun’ı da bu yüzden pas geçmiştim geçen yıl. Ama tabii bu kararın da şöyle bir istenmeyen sonucu oluyor; o filmi izleyene kadar onunla ilgili çok fazla paylaşıma maruz kalıyorsun. Sadece ‘spoiler’ da değil kastettiğim. ‘Aftersun’ mesela işte… Filme dair o kadar çok ama o kadar çok fotoğraf, video, reklam gördüm ki… Dahası çok fazla kişinin film hakkındaki görüşlerini okudum ve finaline dair de bir fikrim vardı maalesef. Oysa bu filmi, hakkında hiçbir şeyi bilmiyorken izlemeyi çok isterdim. Keşke seninle yaptığımız Filmekimi maratonlarından birinde birlikte izlemiş ve salondan ‘yamulmuş’ olarak çıkmış olsaydık.

Herneyse… Yine de beni yamultmayı başardı bu film. Özellikle son çeyreğindeki birkaç sahneden çok etkilendim. Konusunu bildiğini tahmin ediyorum. Eleştirisini yapmak da bana düşmez elbette. Ama bana dokunan yerlerinden biraz bahsetmek istiyorum (istersen izledikten sonra oku, ben de şikâyet ettiğim şeyi yapıyorum çünkü şu an).

Filmin hafızayı ele alış şeklini çok sevdim. Bu, zaten çok ilgimi çeken bir tema. Hatırlamanın çeşitli hallerini işleyen kitapları, filmleri çok seviyorum. Psikolog, yazar Douwe Draaisma’nın kitaplarını yutar gibi okumuştum bir dönem. İnsanın bir izin peşine düşüp anılarına dalması… Hafıza denen tekinsiz yerde kendisi için önemli olan veriyi toplamaya ve eline geçen parçaları yerli yerine oturtmaya çalışması… Hatırladıkları, hatırlayamadıkları ve yanlış hatırladıklarıyla bir hikâye örme çabası… Ne kadar acıklı ve bir o kadar da insani… Her hatırlayışın, anının orijinalini biraz daha deforme etmek olduğunu ilk öğrendiğimde çok sarsılmıştım. Film otobiyografik öğeler taşıdığı için bu meselenin yönetmen (ve senarist, Charlotte Wells) için de çok önemli olduğu anlaşılıyor. Filmdeki Sophie karakterinin telaşını, öfkesini, kırılganlığını ve gururlu kalma/soğukkanlılığını koruma çabasını çok iyi aktarmış.

Filmin depresyona bakışı da bence çok başarılı. Depresyonu, yorganın altından çıkamama haliyle sınırlandıran klişe algıya hiç pas vermiyor. Babanın bunalımına nelerin kaynaklık ettiğini pek öğrenemiyoruz. Sebebini anlamaya çalışmayı bıraktığında (dolayısıyla karaktere hak vermek ya da vermemek birer seçenek olmaktan çıktığında) depresyonun seyrine daha kolay odaklanıyor insan. Adamın; çok sevdiği, iyi anlaştığı kızıyla bir tatilde olmasına rağmen nasıl kıvrandığını, vargücüyle yüzeye çıkmaya gayret ettiğini, yine de onu dibe çeken herneyse ona teslim olmak üzere olduğunu izliyoruz. Sakin, hatta yer yer neredeyse neşeli bir film olmasına rağmen her an çok kötü bir şey olacakmış hissinin gölgesi düşüyor hikâyeye. Aynı anda birden fazla şey hissettirmesi bir filmi özel kılan şeylerden biri bence.

Filmdeki küçük kız bana kendi 11 yaşımı düşündürdü. O yaşıma dair pek fazla şey hatırlamadığımı fark ettim. Keşke benim de filmdeki gibi dönüp bakabileceğim kamera kayıtlarım olsaydı. Daha çok önce hiç düşünmemiştim; 11 gerçekten garip bir yaş. Artık çocuk değilsin ama henüz ergenliğe de girmemişsin. Dünyayı farklı algılamaya, daha önceden anlamadığın pek çok şeyi anlamaya başlamışsın ama yetişkinlerin ruh hallerini, kimi davranışlarının nedenlerini tam çözemiyorsun. Geleceği çok merak ediyorsun ama nasıl biri olmak istediğine karar vermek için de yeterli veriye sahip değilsin. Hem hâlâ bir çocuk gibi şımarma enerjin var hem de ergen acımasızlığı hafiften yoklamaya başlamış… Filmde Sophie’nin kimi anları beni perişan etti.

Ve son olarak filmin 90’ların sonunda, Türkiye’de geçmesi de pek çok tatlı ayrıntı sunuyor. Birebir olmasa da filmdeki tatile benzer tatillerim oldu benim de. Filmin atmosferine çok çabuk dahil oldum biraz da bu yüzden. Çok da sevdim fonda 90’lar Fethiye’sinin olmasını.

Her iki oyuncunun da çok iyi iş çıkardığını söylemem lazım. Her ne kadar bana kendimi biraz yaşlı hissettirse de Paul Mescal’i (26 yaşında) kolay kolay bırakmayız artık (‘Normal People’ı izleyeceksin değil mi?). Popüler oyuncuların bizden yaşça küçük olacakları o devir Timothée Chalamet ve Paul Mescal’le başladı sanırım. “Maşallah çocuğa, aferin, ne güzel oynamış” diye diye izleriz artık.

2. Müdavimlik müessesi

Gitmeyi sevdiğim mekânlar var ama bugüne kadar müdavimlik müessesine pek dahil olabildiğimi söyleyemem. Yeni yeni kıyısından tecrübe ediyorum. Ekiptekilerle haftanın bir günü iş çıkışı Asmalı Cavit’e gidiyoruz. Daha doğrusu onlar gidiyorlardı, bir süredir ben de dahil oluyorum. Hiç fena bir his değilmiş. Hem dışarıda, sosyal hayatta hem de evde (henüz benim durumum için çok, çok abartılı bir ifade tabii) olmak gibi tarif edilebilir sanırım. Hep aynı yere oturmak, hep aynı -sevdiğin- şeyleri sipariş etmek, etrafta tanıdığın, seni tanıyan insanların olması… Mekândan garip bir huzurla ayrılmak… Bunu yakın arkadaşlarla yaşamak da güzel olurdu. Ama maalesef Türkiye’de kalan pek yakın arkadaşım olmayacak gibi artık…

3. Trafikte mizojini

İlk defa telefonuma bir oyun indirdim. 3-4 gündür aralıksız onu oynuyorum. Aslında oyun diyorum ama bir çeşit eğitim bu benim için. Dr. Parking 4, bir park etme simülasyonu. Araba kullanma becerilerimi geliştirmek için iki senedir neler yaptım, biliyorsun… Sıra buna geldi.

Geçen hafta bahsetmiştim, ‘Eşyaların Patriyarkası’ kitabının yazarı Rebekka Endler’la bir söyleşi yaptım. Kadın şoförleri eleştirmenin ‘kadın düşmanlığı’ndan başka bir şey olmadığını, bunun da geçmişte kadınların kamusal alanda hareket haline olmasından rahatsız olma durumuna dayandığını söyledi söyleşide. O kadar sık karşılaşıyorum ki… Kadınların, erkeklere kıyasla bir arabaya ne kadar geç erişiminin olduğunu hiç göz önüne almadan, doğrudan kadın şoförlere nefret kusanlarla hep kavganın eşiğine geliyorum. Sakin kalıp, etkili olabilecek bir şey söyleyebilmeyi tercih ederim oysa. Neyse… İndir bu oyunu sen de, ben birkaç günde bile epey fark hissettim.

İstanbul’dan sevgilerle,

Güliz

Bol bol geçmişe götüreceğim seni bu hafta. Çevrende üniversite sınavına hazırlanan varsa bu bülteni gönder bence. Şu an sınav hazırlığı koçluğu işi kurabilecek kadar motivasyon depom var. Aramızda tez yazması gereken arkadaşlarımız varsa belki onlara da bi hayrım dokunabilir, kıps.

1. Kurşun geçirmez hissettiren geometri sınavı

2002'de çok acayip bir şey olmuştu. Lise 1'deydim ve ilk geometri sınavından 41 almıştım. Hayatımda görmediğim bir not, neye uğradığımı şaşırdım. Dünyanın sonu gibiydi, eve gidip anneme "belki de bir psikiyatriste gitmeliyim" dediğimi hatırlıyorum. Muhtemelen nörolog demek istedim. Ne ağlamıştım, sahip olduğum tek şey olan iyi öğrenci kimliğim yerle bir olmuştu. Bir sonraki sınava dek sadece geometri çalıştım.

İkinci sınavdayım, yine olmuyor. Tüm sorulara boş boş bakıyorum. Ama çok çalışmıştım? Hani karşılığı olacaktı kesin? O sıralar tevekküle çok inanırdım.

Sonra birden, vaktimin çoğunu da harcamışken bir şey oluyor. Neon ışıklarla beynimde şu düşünce aydınlanıyor: "Hoca bana bu soruları sorduğuna göre bunların bir cevabı var." O ana kadar sorulara cevapları olmayan birer gizem gibi muamele ediyordum. Ama kağıda döküldüğüne, bunca öğrenciye sorulduğuna göre hepsinin yanıtı var. Nail Hoca bunları değerlendireceğine göre o çözebiliyor. Biri çözebildiğine göre ben de çözebilirim. Sınavdan 10 dakika sonra panolara asılırdı çözümleri. Şu an çok uzak gelen o çözüm yolunu birazdan öğrenebileceğime göre... Yavaş yavaş çözüldü tabii bütün sorular.

O sınavdan iyi bir not aldım, bir daha da sınav hayatım boyunca geometriden zorlanmadım. Tabii ki diğer derslerime de çok etkisi oldu. Ama en çok hayata bakışımı değiştirdi, söylememe gerek var mı; o sınav hayatımın dönüm noktalarından biri oldu. Yine de unutuyor insan, hatta bunu yazarken hatırladım ki Japonya'da okurken de benzer bir "paradigm shift" anı yaşamıştım ve üzerine şunu yazmıştım. Bu ara hatırlamak iyi oldu. Hemen yazıp çalışma masamın karşısına astım çocuk gibi. Çocuk gibi hemen bunun bütün dertlerimi çözebileceğine inandım. Bugünlerde çocukluğumu çok anıyorum.

Aynı şeyleri tekrar tekrar keşfetmemiz yetmiyormuş gibi çoğunu doğurduğumuz çocuklara aktaramıyor oluşumuz ne büyük ziyan.

2. Merve

Vize değişikliği için yazmam gereken dokümanı, artık evcil hayvanım gibi olmuş olan "başvurumu" sonunda bitirdim. Epi topu 90 sayfalık bir metin ama bitirdim diye kendimi Spartalı gibi hissediyorum. Her vizede bir sonraki rahat olur diye kendimi avutuyorum, her bir sonraki daha da zor oluyor. Aynı akademik kariyer gibi değil mi? Şu tezi de yazayım bi daha tövbe diyenler üç gün sonra kendini doktora programı bakarken bulmuyorlar mı? (Nasıl, çok tatlı bir laf sokma oldu, di mi?) Ben şimdi böyle muzaffer hissediyorum, doktora tezi yazsam değil arabamın plakasını sokağımın adını bile DR yaptırırdım.

Ben de bu başvurumu bir doktora (en azından doktor olduğunu tahmin ettiğim/umduğum birine) ithaf ediyorum. Kendisi hakkında pek bir şey bilmiyoruz. Adı Merve, İskoçya'da öğrenci, tıp okuduğunu tahmin ediyorum. "Study with me/birlikte ders çalışalım" video konseptinin en ünlü kanallarından biri ona ait. 3 ila 13 saat aralıklarında durmadan ders çalışıyor, bunu da canlı yayında yayınlıyor, bütün olayı bu. Yüzünü görmüyoruz, ellerini görebildiğimiz için evli olduğunu biliyoruz ama biz bunu düşünürken Merve harıl harıl ders çalıştığı için utanıyoruz bu önemsiz ayrıntı ile ilgilendiğimiz için.

İlk duyan için anlamsız gelse de hepimiz tecrübe etmişizdir ki study-buddy'lik diye bir şey var. Kütüphanelerde daha verimli ders çalışırız çünkü izleniyor olma hissi veya çalışmaya şartlanmış bir fiziksel mekanda olmak ittirici bir güç olur, mesela. Merve'nin videoları da bu koşulları sağlamaya yardımcı oluyor. Masa başında saatlerce kalmayı o kadar unutmuşum ve dikkat sürem o kadar azaldı ki, birilerinin bunu yapabiliyor olması bile tek başına beni motive etmeye yetti. (Dikkat süresi de azaldığı hızla artırılabilen bir şeymiş, bunu da öğrenmiş oldum.) Videolarda yağmur sesi, Merve'nin ders çalışırken çıkardığı sayfa çevirme sesi gibi sesler olduğu için kendi işimizi yaparken biliyoruz ki Merve de ders çalışmaya devam ediyor. 50 dakikalık seanslar bittiğinde bir alarm çalıyor ve 10 dakikalık bir molaya giriyoruz, ekranda manzara görüntüleri beliriyor. Bana öyle geliyor ki Merve molaya bile çıkmıyor. Bir insan 13 saat boyunca ders çalışabiliyorsa plakasına da istediğini yazabilmeli bence.

3. Bir maratonun daha sonuna geldik

Dün akşam Gilmore Girls’ün yedinci sezonunun son bölümünü de izleyerek hatmimi tamamlamış oldum. Bu kaçıncı artık bilmiyorum, buraya kadar bir haber değeri yok. Ama altıncı sezona dek gelip başa dönmelerim bu maratonla son bulmuş oldu, burasi önemli. Altıncı sezonu izlemeye dayanamayan da yalnızca ben değilmişim çok şükür.

Altıncı sezonu bunca zaman aşamamanın tek güzel yanı ne oldu biliyor musun? Dört mevsim serisini hiç izleyemedim ikinciye. Şimdi dört koca bölüm var beni bekleyen. Onları bir süre saklayacağım, bitirmeyi hedeflediğim yığın yığın işler bitince kocaman bir ödül olacaklar bana.

Gilmore Girls'e kaçıp gizlenmekten asla bıkmayacağız, değil mi? Sen tanıştırdın benimle, belki de bu yüzden de sadece ikimizin bildiği bir hayal dünyamız, ağaç evimiz muamelesi yapıyorum Stars Hallow'a. Netflix bir gün programından kaldırırsa ne yaparım diye düşündüm bugün. Üyeliğimi iptal eder, dvd player ve dvd setini satın alırım. Bir de mecburen bir TV.

Beni ziyarete gelirsen Star Hallows'a ilham olmuş bir kaç kasaba ile Independence Inn'in esinlenildiği bir otele götüreceğim seni.

4. Peki, dostluklarımızı nasıl hatırlarız Emre?

Üniversitede Emre diye bir arkadaşımız vardı hatırlar mısın? Ne ilginç bir karakterdi. Bugün masamdaki kitap yığınına bakarken aklıma geldi. Çok yıllar önce bir gün okuduklarımı çok hızlı unutmaktan dert yanmıştım da alakalı şeyleri art arda okur ve konu geçişleri hafifleştirebilirsem hafızamın kitaplar arasında bağ kuracağını, ögrenmenin pekişeceğini anlatmıştı Emre bana ve tabii ki hemen ikna olmuştum.

Denedim ve işe de yaradı. Ama asla alışkanlığa dönüşemedi. Hafıza gelişir ama maymun iştahlılığım ehlileşmez. Aradan on küsür sene geçmiş belki ama ben pek değişmemişim. Hala okuma listelerim çok dağınık, hala birbirinden daha alakasız olamayacak şeyleri aynı anda okumakta ısrarcıyım.

Acaba Emre değişmiş midir?

(Ders çalışan gizemli Merve Emre’nin eşi çıksa zerre şaşırmam.)

Boston’dan sevgilerle,

Asude

21 Ocak’tayız. Şu anda sana bunları yazarken üzerimde tişört ve şort var. Pencere sonuna kadar açık. Hiç üşümüyorum. Bir mayıs günü kadar güneşli hava... Uzun süre komada kalan biri bugün uyansa hangi ayda olduğumuzu asla doğru tahmin edemez. Sıcaklık haftalardır böyle gidiyor. Henüz hiç doğru dürüst yağmur yağmadı. Kar nasıl bir şeydi unuttum. O yüzden görüntülü konuştuğumuzda sen kamerayı karla kaplı ağaçlara, göle doğru çevirince çok heyecanlanıyorum…

‘Yaz severler’ bile durumdan rahatsız, kış gelmedi diye sevinene hiç rastlamadım. Çünkü hepimiz için yılın bu döneminde havaların bu kadar ılık olması çok ürkütücü. Bir felaket filminin ortasında gibiyiz -ki öyleyiz… Yücel (bizim gazetenin doğa yazarı) hep “Anadolu’da halk, iklim değişikliği konusunda bilinçsiz falan değil” der. Yaşanan değişimi en yakından onlar gördükleri için iklim değişikliği konusunda ikna edilmeye ihtiyaç duymuyorlarmış. Şimdi anlıyorum ne demek istediğini.

Umarım şubatta biraz olsun pencereden kar yağışı izlemek mümkün olur. Yazı beklemek hep çok güzel gelmiştir bana. Ama hava böyleyken beklemek işkence gibi…

2. Kendine çiçek almayı seven kadınlar bunu beğendi

Miley Cyrus’ın yeni teklisi ‘Flowers’ı dinledin mi? Bir ‘Tek taşımı kendim aldım / Tek başıma kendim taktım’ şarkısı bu. Ben bu hafta arka arkaya çok dinledim. ‘Beceremeyeceksen çekil, ben kendimi severim’ temalı sözleri çok iyi ama ‘kendi elimi kendim tutarım’a kadar varmasa daha iyi olurmuş. Olsun, kuyruğu dik tutmanın tadını alınca nerede duracağını tam şeyapamayabilir insan.

3. MUBİ’nin şefkatli kolları

Bu hafta kendimi tamamen MUBİ’ye bıraktım. ‘Duvara Karşı’yı izlemek için girdiğimde şu anki seçkide ilgimi çeken çok film olduğunu görmüştüm. O yüzden hiç başka arayışlara girmedim birkaç gün. ‘Cennetten Çok Uzakta’yı izledim önce. Yönetmeni Todd Haynes’in daha önceki işlerinden ‘Mildred Pierce’ı ve ‘Carol’ı çok sevmiştim. Bu filminden o kadar etkilenmedim. David Cronenberg’ün ‘Stereo’suna başladım sonra ama belki onu, daha az yorgun olduğum bir akşam denemeliyim. Jane Champion’ın erken dönem işlerinden ‘Sweetie’yi izledim bir başka gün.  James Gray’in son filmi ‘Armegeddon Time’a bilet bulamamıştım son Filmekimi’nde. Önceki filmlerinden ‘İki Aşık’ı bulunca kaçırmadım.

Hiçbirinden öyle çok etkilenmedim ama güzel, tatlı akşamlar geçirdim…

4. Dünya yerinden oynar / Biraz da kadınlara göre tasarlansa…

Şahane bir kitap okuyorum: ‘Eşyaların Patriyarkası’. Bu ay İletişim Yayınları’ndan çıktı. Yazarı Rebekka Endler, dünyanın (dillerin, şehirlerin, eşyaların, tıbbın, her şeyin ya, her şeyin) nasıl ‘erkeklere göre’ tasarlandığını tane tane anlatıyor. Örnekleri okudukça öfkeden deliye dönmemek zor. Neyse ki yazar da kendi öfkesini gizlemiyor, okuru acı gerçeklerle bir başına bırakmıyor. Bitirince daha detaylı da yazarım belki. Bir aksilik olmazsa bu hafta bir söyleşi yapacağım Rebekka’yla. Sormamı önereceğin bir şey var mı?

İstanbul’dan sevgilerle,

Güliz

Ve tabii bir de ölümler… Nerede ne kadar umut kırıntısı bulursan bul, hayatın sana ara sıra attığı o tokat… Başlığa yazmaya elim varmadı ama bu hafta maalesef biraz sert başladı.

1. This too shall pass*

Bu sene hiç doğru dürüst kar yağmadı buraya. Yağmur ve kardan ne kadar yağsa şikayet etmem, hiç de doyamam. Pazar günü fark ettim yağmamasının beni ne kadar  üzdüğünü. Kendimi yağışını izlerken hayal ettim, karda yürürken. Ve çok istedim yağmasını, çok içten, çok kalpten diledim.

Sonra da işte anneannemi kaybettiğimiz haberini aldım. Bekliyorduk, eli kulağındaydı, acılarından kurtulmuştu, sevinmek gerekirdi.

Aynı sıra kar da yağmaya başladı. Hava durumu haberlerinde yoktu. Bugünlerde yüksek miktarda Lorelai'a maruzum, ama bence anneannemin vefat haberi ile karın aynı vakte denk gelmesinde Lorelai'ın pek payı yok... Bembeyaz mahallede ufak bir yürüyüş ile anneannemi düşünme şansı hayatın bana ufak bir jesti.

Bugün yazdıklarım bu ölüm haberinin gölgesinde olacak maalesef. Ne hissedeceğini bilemedim; suçluluk, mesafe, biraz üzülmek, sonra rahatladı diye sevinmek... Şimdi düşündüğüm tek bir şey var; ne yapıp edip anneme yakın olmak.

*”Bu da geçer” manasına gelen bu sözü Jared’in dedesi çok söylermiş. (Bir ara uzun uzun yazmalıyım. 105 seneyi dinç ve hatta mutlu geçirmeyi başarmış, her sözü not edilesi bir adam.) Kocaman çıktısını alıp bir çerçeveye koydum. Şimdi eve her girdiğimde bana da güç veriyor.

2. Gilmore Girls'ün zamanın çok ötesinde olması mı bizim çok gerisinde olmamız mı?

Gilmore Girls'ü övmek için sebep uyduruyorum gibi anlaşılmasın. Ama gerçekten her izleyişimde yeni bir şeyler fark etmeye şaşırmalara doyamıyorum. Bu kadar ayrıntıyı bir kareye nasıl sığdırıyorlar?

Beşinci sezonunun ortalarında bir yerlerdeyim.  2004’te çekilmiş bu sezon.

1- Bir bölümde Netflix'in adı geçiyor. O an fark ediyorum, Netflix’i sanırım ilk defa 2014 gibi duymuştum, en azından seninle içinde Netflix geçen ilk mailleşmemiz bu tarihlerde.

2- Bir kaç bölüm sonra da robot süpürge var. Ben robot süpürgeyi ilk defa 2010’da, o da yani Japonya'da yaşarken görmüştüm. O zaman robot süpürge ve bilimum teknolojik aleti görüp de şöyle düşündüğümü çok iyi hatırlıyorum "asla bu ülkelere yetişemeyeceğiz, asla denk olamayacağız." Terapiste "hayata çok sıfır geride başlamış gibi hissediyorum Türkiye'de doğduğum için." dediğimde asla anlamamıştı. Çünkü benim gördüklerimi o görmedi. Çocuğum olsaydı asla seyahat etmesine izin vermezdim. Belki o terapist gibi sadece kendi kozasını bilirse olduğu yerde mutlu ve tatmin olması kolaylaşır.

3. Bahar gibi bir şarkı

Barbara Pravi aşkım son sürat devam ediyor.  Her senenin Eurovizyon'undan bir isim kalıyor hayatıma iyi kötü, ama hiçbirinin yeri Barbara Pravi kadar sağlam olmamıştı. Önceleri parizyenliğine çekiliyorum sanıyordum ama zamanla emin oldum ki sebebi şarkıcı değil sanatçı olması. Hatta bence Barbara şarkı da söyleyebilen bir şair. Şarkı sözlerinin (Google Translate'in de yardımı ile) anlayabildiğim kadarını bile çok seviyorum. Sanırım resim de yapıyor ve bunları albüm kapakları olarak kullanıyor.

Geçen haftalarda yeni bir albüm çıkardı ve bu albümdeki "priere a la lumiere" şarkısına dinler dinlemez vuruldum. Bahar gibi bir şarkı resmen, dinlerken içim açıldı, uzun zamandır ilk defa bir şey bana "umut" hissi verdi. "Prayer to the light" demekmiş. Şu sıralar günde en az bir doz alıyorum.

4. Hemingway'in kedileri

Kedileri çok severim, herkes bilir. Hemingway'i de çok severim, herkes bilmez ama bilmeli. Peki Hemingway'in kedi sevgisini bu hafta öğrenmeme ne demeli? Ben böyle bir şeyi nasıl kaçırırım?

Bir gemi kaptanı Hemingway'e bir polidaktil kedi veriyor ve olaylar gelişiyor. Hemingway bir kedi koleksiyonerine dönüşüyor. O'nun anısına Florida'daki şimdi müze olan evinde 50 kadar kedi yaşıyormuş ve bunları yarısı polidaktilmiş.

Polidaktil elde/patide normalden fazla parmak olması durumuna deniyor, genetik bir bozukluk ve en çok benim yaşadığım yeri de kapsayan Amerika'nın doğu kıyısında yaygınmış, hatta bir söylentiye göre ülkeye Boston limanından yayılmış.

Hemingway özellikle böyle kedileri topladığı için bugün çok parmaklı kedilere "Hemingway cats" deniyormuş. Normal bir kedinin 18 parmağı varken polidaktil kedilerin 22 ila 28 arasında parmağı olabiliyor. Varlıklarından haberdardım ama hiç görmemiştim geçen hafta bir arkadaşımın kedisine pet-sitter'lik (bir kaç saatliğine bakıcılık) yapana dek. Hakikaten, ben bunu bu yaşıma kadar nasıl kaçırdım ve daha böyle neler var bilmediğim?

Boston’dan sevgilerle,

Asude

Bu hafta yolum Yeditepe’ye düştü. Aşağı yukarı iki yılda bir gidiyorum ve her defasında aynı şey oluyor: Sanki hiç buradan ayrılmamışım, o son finali vermemişim, önümde en az bir dönem daha varmış, öğlen sana yemeğe gelecekmişim, akşam da birlikte kulüp toplantısına gidecekmişiz gibi bir hisle dolup taşıyorum. Aradaki 10 küsur yıl hiç yaşanmamış gibi... Mezun olduğumdan beri ara ara gördüğüm o okul rüyalarının içinde geziniyorum sanki. Çocukluk evine dönen herkesin yaşadığı bir şey sanırım bu.

Sen nasıl hatırlıyorsun okul günlerini? Ben her şeyiyle çok güzel hatırlıyorum. Çok garip. Çok zor zamanları olduysa da geride tatlı bir his kalmış.

O dönemde arkadaşım olan hemen herkes hâlâ hayatımda. Bunu düşününce de çok mutlu oluyorum. Sen şef oldun, Amerika’dasın, kendi işini kuruyorsun. Ceren çok başarılı bir avukat oldu, birkaç hafta önce bebeğini kucağına aldı. Seray doktorasını bitirdi, Yeditepe’ye hoca olarak döndü. Çağrı doktorasını bitirmek üzere, Yeditepe’de hocalıktan sektöre geçti. Yavuz, Yeditepe’de başladığı işlerin ölçeğini büyüttü, şimdi onlarca proje yönetiyor, kızlarını büyütüyor. Funda, o acayip organizasyon becerilerini çalıştığı markanın New York ayağında yürütüyor. Çok sevdiğim arkadaşlarımın hikâyelerinde sonraki aşamaları görmek çok güzel. Sizi orada bulduğum için inanılmaz şanslı hissediyorum. Kendimle de gurur duyuyorum hepinizi hayatımda tutabildiğim için.

2. ‘Kızılcık Smoothie’*

Çok uzun zaman sonra televizyonda yayımlanan bir Türk dizisini merakla izliyorum: ‘Kızılcık Şerbeti’. Annemle babam bendeyken onlarla birlikte baktım biraz. Çok düşük beklentiyle tabii... Hatta biraz da kötü dizilerden alınan o vahşi tadı alırım diye umdum. Ama umduğumdan fazlasını buldum.

‘Muhafazakâr bir aileyle modern bir ailenin çocukları evlenirse...’ Konusunu bu şekilde özetlemek mümkün. Bir kere; derinleşen toplumsal kutuplaşma konusunu işlemeyi göze alması bile ilginç. ‘Bu dönem psikolojik şiddet teması tutuyor, oradan yürüyelim’ dememişler. Üstelik ele aldıkları konu dahilinde yaşanabilecek pek çok çatışmayı hakkını vererek işliyorlar. Karakterleri ‘karşı mahalleye’ dair önyargılarıyla yüzleştiriyor; çok farklı görünmelerine rağmen ne kadar aynı olduklarını anlatıyorlar.

Bir de ana hikâyeye paralel öyküler var. Nursema ve Alev karakterlerinin anneleriyle olan ilişkileri mesela... Nursema, hayatı annesinin dizinin dibinde geçen bir karakter. Hat sanatıyla ilgileniyor. Hiç ummadığı birine âşık olunca annesinin yeteneklerini ve hayallerini yok saydığını fark ediyor. Alev ise tam bir Lorelai**. İstediği gibi yaşamak konusunda bugüne kadar hiç taviz vermemiş ama gözü hep annesinin onayında olmuş. Vurdumduymaz görünse de biraz olsun annesinin kendisine güvendiğini görmek için yanıp tutuşuyor. Bu iki karakterin ileriki bölümlerdeki dönüşümünü merakla bekliyorum.

Sanmıyorum ama olur da izlersen uyarayım; elbette kimi karakterler bir nebze karikatürize, bazı olaylar gerçeğe uzak ve senaryoya eklenmiş gereksiz bölümler var. Beklentiyi ona göre ayarlamak gerek.

*Başlıktaki ifadeyi Seda Yılmaz’ın tweet’inde gördüm. O da Ayşe Çan’a referans vererek kullanmıştı. Bence diziyi çok iyi anlatıyor.

**Bilmeyenler için: Asude’yle çok sevdiğimiz ‘Gilmore Girls’ dizisinin ana karakterlerinden biri.

3. Kırılganlığını ortaya koymada Spielberg gibi ol

İster kendi kendine, ister bir yakınının, istersen de bir terapistin desteğiyle... Her ne şekilde olursa olsun çocukluk travmalarıyla yüzleşmek çok takdir edilesi bir çaba. Sanatçıların bunu yapıtlarına aktarmasını da hayranlık verici buluyorum. Şaşırtıcı değil elbette; insanı bir şeyler üretmeye iten -özellikle de erken dönem yapıtlarında- yaşamının ilk yıllarında onda iz bırakan şeyler oluyor. Peki ama Steven Spielberg gibi bir yönetmenin, artık kariyerinde hiçbir şeyi ispatlamaya ihtiyaç duymadığı bir noktada buna kalkışması?

Son filmi ‘Fabelmans’ yönetmenin hayatıyla paralellikler taşıyor, hatta ‘yarı otobiyografik’ olarak anılıyor. Dün akşam çok uzun bir zaman sonra sinemaya gittim ve şunları düşünmekten filme zor konsantre oldum: Spielberg gibi büyük bir yönetmen; anlatması duygusal olarak asla bu kadar zor olmayacak bir hikâyeyle yeni bir başarıya imza atmak varken neden durup dururken aile hikâyesini bu açıklıkta ortaya koyduğu bir film yapar? Artık hayatta olmayan aile bireylerinin anısına saygısızlık etme endişesiyle nasıl başa çıkmıştır? Bir insan bu yaşında ebeveynlerine; hem bir çocuğun alınganlığıyla hem de bir yetişkinin olgunluğuyla bakabilmeyi, bu ikisi arasındaki bir denge kurabilmeyi nasıl başarır? Yani tabii; ‘yılların kurdu, hiç koskoca Spielberg’e koyar mı bunlar, hatta yarı otobiyografik denmesi bile bir pazarlama stratejisidir’ gibi de bakılabilir. Yine de çok etkileyici bir tercih bence.

Annesiyle bir diyalogları var. (Spoiler) “Hayatını kimseye borçlu değilsin. Bana bile...” diyor anne. Aslında bence ‘Hayatımı kimseye borçlu değilim, size bile’ diyor ve kısa bir süre sonra kendisine yeni bir yol çiziyor. Şenlikli evlerin de dertleri olabileceğini, başka bir hayat isteyen annelere kapıyı açma yüreğine sahip babaların mümkün olduğunu göstermesi açısından da önemli bir film bu. Bir de tabii bir sinema dahisinin nasıl ‘yaşken eğildiğine’ dair çok tatlı ayrıntılar var. Ben sevdim...

4. ‘İşte Böyle Oldu’

Palermo, İtalya’da ve hatta sanırım Avrupa’da en sevdiğim şehirlerden biri. Ofise yeni gelen kitapların içinden çıkan Palermolu yazar Natalia Ginzburg’un kitabını, ‘İşte Böyle Oldu’yu kenara ayırmıştım bu yüzden. Sonra Melikşah Altuntaş’ın kitap tanıtım videolarında ve ‘Bir Kitap Bir Film’ podcast’inde de övüldüğünü duyunca hemen okumak istedim. Zaten epey kısa, kolay okunur bir roman. Okuru hemen dünyasının içine alan, anlatıcı da olan ana karakterin peşi sıra sürükleyen kitaplardan. Geldiğinde veririm sana. Bence sen de seversin.

İstanbul’dan sevgilerle,

Güliz

Bu hafta paylaşmaya değer bulduklarımın hepsi kocaman kocaman maddeler. Ama söz veriyorum bitince okuma ve izleme listelerine ya bir şeyler eklenecek ya da listelerinden bir şeyler silinecek. Ve bonus olarak gastronomi magazininden de eksik kalmayacaksın.

1. Bu dünya Noma'ya da kalmadı

Dün, Gastronomi dünyası New York Times'in patlattığı şu haberle çalkalandı: Özetle Noma, 21.yy'in en inovatif restoranı, 3 Michelin yıldızlı, galaksiler arasi 50 Best'te bilmem kaç kere üst üste 1 numara olan "the" restoran kepenk kapatıyormuş. Ama 2024'un sonunda, şimdi değil. Neden şimdi ilan ediliyor bilmiyorum ama Rene'nin vahşi ticari zekasının bir ürünü olduğundan şüphem yok. Yoksa geçen ay Manresa(***) da kapattı edebiyle (bir ay önce ilan etmişlerdi).

Son bir kaç yıldır (Covid'in de etkisi tartışılmaz) mutfak çalışanları medya desteğini arkalarına almışlar ve sonunda seslerini duyurmaya başlamışlardı. Eleven Maddison Park ve Blue Hill gibi sarsılmaz sanılan kaleler çalışanlarına ödedikleri (daha doğrusu ödemedikleri) ücretlerden ve kötü muameleden topa tutuldu. Noma da payına düşeni aldı ki bu yangın Noma'dan başlasa çok daha memnun olurdum. Çünkü staj (gönüllü çalışma) işini sisteme döktüler artık son yıllarda. Websitesilerinde hiç açık pozisyon olmaz mesela, ama nereye bakacağını bilen biri staj formuna kolaylıkla ulaşabilir. Öyle ki Danimarka'da geçici çalışma vizesi almanın en rahat yolu bu Noma staj formudur derler şaka yollu.

Burada, Amerika'da, çok meşhur bir kriz oldu geçen senenin başında, mutfak çalışanları bu şartlarda restoranlara dönmek istemediler, çalışacak eleman bulunamadı çok uzun süre ve mutfak ücretleri yaklaşık olarak %30 arttı. Bu dalga fine dining'e değmez dediler ama görüldüğü üzere hiç de öyle olmadı. Sanırım bunu söylemeye hakkım var; parçası olmaktan gurur duyduğum bu lidersiz hareketin bebek adımları ile de olsa başarıya ulaştığını görmekten ötürü çok mutluyum, ama işte söylüyorum; sendikalaşmadıkça bu gelişmeler dişe dokunur faydalar getirmeyecek.

Makalede bir yerde Redzepi şöyle diyor: "100 kadar çalışana adil bir ücret vermenin matematiği işlemiyor." Gerçekten deliricem, 20 sene sonra mı anladın Rene be? Dünyanın en basit matematiği bu, 20 sene ve 9884 stajyer sonra mı anladın? Bir şeften duyduğum en samimiyetsiz şey bu oldu sanırım. Ki şeflerden samimi şeyler duymak zordur bilakis, kalabalık bir rekabetten yine birinci çıktı yani Rene.

Yazı da berbat bu arada ama çok uzattım. Sorulması gereken milyonlarca soru var sorulmamış. Bu kadar ağlıyor para kazanamadım diye ama Rene'nin net değeri ne, çalışanlara ödeme yapsaydı bu ne kadar fark ederdi, daha önce hakkında çıkan onlarca sözlü hakaret/taciz haberinin bu kararda payı ne, madem üretim bandı mantığının dışına çıkmak istedi hep, ne demeye restoranı e-ticaret üretimhanesine çeviriyor, bu ne perhiz bu ne lahana turşusu, falanlar filanlar. NYT çoktur güçlü olana reklam panosu işlevi görmekten utanmaz oldu. Bu yazı boyunca ben "sen ne diyorsan o Rene'cim" okudum baştan aşağıya. Gel iki sene önceden duyurunu bizim üzerimizden yap ki rezervasyon yağsın gökten Rene'cim.

Sustainability (sürdürülebilirlik) kavramını gastronomi dağarcığına katan restoranın şimdi bu sebepten kepenk indiriyor olması ne ironi.

Rene'nin Yeri diye vegan kokoreççi açarsa şaşırmayız di mi? (Yazar burada şu olaya atıf yapıyor.)

2. Modern Love Amsterdam

Amazon Prime'da yayınlanan Modern Love serisine bayılıyorum. Senin yemek yerken izlemelik kategorisine girer mi bilmiyorum ama benim için tam da öyle. İlişki temalı dizileri çok seviyorum çünkü dünyanın en akıl almaz meselesi ve hatta senin ifadenle "iki insanın bir romantik ilişkiyi sürdürmesi mucizenin ta kendisi". Bu yapmanın ya da yapamamanın insan sayısı üzeri iki kombinasyonu var. Hepsini tecrübe edemem (evlerden ırak) ama dizilerden, öykülerden mini mini o duyguları hissetmekten çok zevk alıyorum.

Benim için kısa öykü okuyormuşum tadı veren dizilerde en büyük kriter anlatımın mahirliği, inceliği ve hatta kurnazlığı. Bunun en iyi örneği Netflix'in "Easy"siydi. Trajedi olmadan da hikaye anlatabilmek yaratıcılığın ulaşması çok zor bir seviyesi bence. Easy üzerine gelmedi. Ama Modern Love serisini de aynı kategoride ("bi bakayım başkaları ilişkilerindeki benzer sorunları nasıl çözüyormuş" kategorisi) listeleyebilirim.

Amsterdam bana oldum olası Paris'ten daha "aşk şehri" gelir. Bilemiyorum şehrin bendeki o imajı mı bu seriyi sevmemde etkili oldu. Newyork serilerinden çok farklı buldum Amsterdam'ı ama Avrupa'da birçok şeyin buradan ne kadar farklı olduğunu bir defa gördüğüm için çok keyif almış olabilirim izlerken. Arkadaşlığın, dostluğun da bu kuvvetli ilişkiler arasında değerlendirilmesi fikrini çok seviyorum. Söylemeden edemiyeceğim, her şey yalan, dostluk baki be Gülümcan!

3. Tomorrow and Tomorrow and Tomorrow

Her senenin bir kitabı var yere göğe koyulamayan ve bugün okumasan yarın okuyacaksın emin olduğun, bunda hemfikiriz değil mi? Ben artık "çok şişirildi, kesin fos çıkacak" diye de yaklaşmıyorum bunlara, çünkü bazen çok beğeniyorum hakkaten. Sanırım "bu kadar insan beğenmişse bir sebebi vardır" yaşlarındayım. Bir an önce okuyup aradan çıkartmak istiyorum bir de artık. Önceliklendiriyorum ki eleştirileri, konuşulanları kaçırmayayım.

Bu senenin kitabı da Gabrielle Zevin'den "Tomorrow and Tomorrow and Tomorrow." (TTT diyeceğim bundan sonra, canım çıkıyor adını yazarken.) Bu senenin ikinci yarısında yılın kitabı olacağını anlamaya başladık. Aralık sonu açıklanan Goodreads'ın oylama sonuçları ile de tescillendi. Ama ne tescillenmek... 12 yıllık Goodreads Choice Awards tarihinde en son (ve yalnızca bir defa) 2019'da Margaret Atwood'un The Testaments'i Sally Rooney'nin Normal People'ına böyle bir fark atmıştı. (Ki bence bu çok hazin bir olaydı ve en az Manga'nın Eurovizyon'daki ikinciliği kadar talihsiz bir ikincilikti.)

Ben bir süredir üyesi olduğum her kütüphanede TTT'nin okuma sırasına girdim, popüler kitaplarda maalesef hep sıra oluyor ve hatta henüz sıraya girip de okuyabildiğim bir kitap olmadı. Libby'de önümde 117 kişi vardı örneğin listeye girdiğimde. (Bu arada, sanırım daha önce söz etmedim ama artık kitap satın almıyorum -en azından almamaya gayret ediyorum-. Bir ara uzun uzun anlatırım nedenlerimi.) Geçen hafta kütüphanede filmlerdeki gibi bir sahne yaşandı, inanılmaz rastgele bir rafta bana bakıyordu TTT. O kadar ihtimal vermedim ki yürümeye devam ettim de bir kaç adım sonra dank edince geri geri yürüyüp de elime alınca inandım. Hemen gittim ödünç alma masasına, görevli de eviriyor çeviriyor kitabı, baktım onun da kafası karışık, konuşmaya başladık. Kitap o kadar popülermiş ki insanlar birbirlerine elden veriyorlarmış sıra olayını bypass etmek için. Yani hiç rafa değmiyormuş uzun zamandır, görmüyoruz bile dedi kadın. Öyle bir popülerlik söz ettiğim. Harry Potter mübarek.

Velhasıl okudum, seveceğimden de çok ümitliydim, fena da başlamadı. Ama bir noktadan sonra tam bir Yeşilçam filmi tadı verdi. Henüz Türkçe'ye çevrilmediğinden çok fazla içeriği hakkında yazmayacağım.

Daha çok popülerliğinin altını çizmek istedim ve bunun sebepleri üzerine çok düşündüm. Yazarı bence "page turner" kitap yazmanın kodunu kırmış. En son çocukken bu kadar akıcı bir kitap okumuştum herhalde. Bence resmen bir formülü var bu işin, eminim dizilerin, filmlerin de vardır aynı şekilde. Bu kısım bana büyüleyici geliyor. Sanki bu formülü çözen insanlar çok elit bir kulübün üyeleriymiş gibi. Bir gün içeriye şöyle bir kapıdan bakmayı çok isterim.

"İddiaya girerim seneye bunun dizisi çıkar" dedim kütüphaneciye. "Sen kitabı getirdiğinde yayında olursa şaşırmam" diye yanıtladı. Dizisi değil filmi çekilmeye başlanmış meğer, bu kısım beni biraz şaşırttı (bana neyse) çünkü çok, gerçekten çok ama çok olay oluyor kitapta ve bence bir kaç sezonluk bir dizi uyarlaması olabilirdi üzmeden yormadan.

Şu anda bir yerlerde harıl harıl çevirisi yapıldığına eminim. Bakalım Türkçe'de de bu kadar popüler olacak mı yoksa bizim zaten bol gündemli, bol olaylı hayatımızla yarışamayacağı için sönük mü kalacak...

4. Amerika’da farklı olmayan bir ölçü birimi buldum

Malumunuz en sevdiğim şey ülkeleri karşılaştırmak, farklılıkları-benzerlikleri bulmak. Sadece Türkiye ile o an nerede yaşıyorsam orayı karşılaştırmak değil, Honduras'la Çin'i karşılaştırmak da beynimi çok tatmin ediyor. Yine de sanırım insan önce farklılıkları seçiyor benzerliklerdense, bunları görmeye koşullu. Kesin bunun evrimsel bir açıklaması vardır, kesin yeni ortamda eksiklerimizi bir an önce görüp tamamlama arzusundan kaynaklanıyordur, hayatta kalma güdüsü ile bir ilişkisi vardır.

Amerika'ya geldim geleli tuttuğum bir "beni burada şaşırtan şeyler" listesi var. Ama benzerlikler listesi yok. Yıllar önce üniversitede değişim programı için Japonya, bir Avrupa ülkesi veya Amerika arasında seçim yapmam gerektiğinde argümanım "Avrupa'yı zaten gidiyor görüyoruz, Amerika hakkında bilmediğimiz ne kalmış olabilir?" idi, böyle diye diye Japonya'ya gitmiş de boyumun ölçüsünü almıştım.

Şimdi burada da aynısı oluyor, çok biliyormuşum bu ülkeyi, evet. O yüzden defterler dolusu şaşırıyorum mütemadiyen. Belki Japonya gibi ayrı bir gezegen değil ama yine de bambaşka bir kültür ve sırf renkli televizyonlar hayatımızda diye bu kültürü tanıdığımı zannetmek büyük saflıkmış.

Farklılıklardan söz edeceksek başlangıç noktamız ölçü birimlerinin farklılığı olmalı. Kilometre yerine mil, santimetre yerine (kısa ölçülerde) "foot" (ayak, evet, benim boyum 5 ayak 4 inç mesela), fırını Fahrenayt ile ayarlarsın (hesabı yanlış yaparsan böreği yakarsın), alışayım diye Fahrenayt’ta ısrar edersen yarın hava nasıl olacak diye anlamak bir derttir havadurumuna bakıp da. Yetmez, doktor kilonu (ağırlığını) sorar sen bir teklersin, baktın pound’a çeviremeyeceksin, kilo ile söylesem olur mu der ve bir anda buralarda "yeni" olduğunu açık edersin. Ayakkabı numaran, elbise bedenin, boyun her şey her şey farklı. Hacim ölçüsü olarak kap kullanılıyor örneğin, en az ayakla uzunluk ölçmek kadar fantastik. Trafiğin soldan akmamasını sömürgeden kurtulmalarının bir sembolü olarak görüyor ve gurur duyuyorlar, amenna. Ama ölçü birimleri hala koloniyal. Bu ülkenin değişime kapalılığından daha önce çok söz ettim, sen de şaşırmıyorsundur artık. Buna rağmen ülkenin dünyadaki öncü, yenilikçi, modern imajı ne kadar kuvvetli değil mi? Belki de her ülke gibi çelişkiler, tutarsızlıklar kültürün doğal bir parçası.

Bunca girizgahtan sonra velhasıl sonunda dünyanın kalanı ile ortak olan bir ölçü birimi buldum. Zaman! Zaman burada da saatle, dakika ile ölçülüyor. Komiklik olsun diye yazmıyorum, gerçekten farklı olabilirdi. Bir nevi arşınla, karışla uzunluk ölçmek kabul görebiliyorsa zaman da farklı olabilirdi. Daha doğrusu şaşırdığım şey sanırım tüm dünyanın Miladi takvimi kullanmakta hemfikir olması (ama gönüllü, ama gönülsüz). Demek ki elektrik prizini/akımını, ölçü birimlerini, trafiğin yönünü kendi bildikleri gibi kullanmanın ticarete, iletişime, uluslararası ilişkilere etkisini tazmin edilebilir buluyorlar ama zamandan taviz vermeye kimse cesaret edemiyor. Al sana hayat dersi.

5. Triangle of Sadness

Son olarak da Cannes'da yılın Altın Palmiye ödüllü filmi (hakkaten Altın Palmiye diyor muyuz Türkçe'de ya, palme d'Or demiyor muyuz?) Triangle of Sadness'i izledim. Yönetmen kim, Ruben Östlund. Yıllar süren sessizliğinden büyük bir ödül çıkacağını biliyor muyduk? Yoo, nereden bilelim. Zaten öyle üretken bir yönetmen değil ki. (Ama hep öyle olmaz mı? Kesin patlatacak bi şey bak gör, demez misin böyle uzun bekleyişlerde? Ben mesela Yorgos Lanthimos'tan bekliyorum böyle bir film çünkü bu teorimi tatlısım canım Sorrentino biraz sarstı geçen sene.) Ama Östlund'ın bu ikinci palme d'Or'u (imiş, ben the Square'in de palme d'Or'lu olduğunu çoktan unutmuşum).

Film en çok Mahsun Kırmızıgül'cülükten eleştirilmiş ama yaaaani, bi bitmediniz "yönetmen/yazar/sanatçı tek bir mesaj vermeye odaklansın"cılar. Kendinize yönetmen tutun, ona yaptırın tek mesajlı filmi sonra da oturma odanızda izleyin madem.

Kara komedi diyorlar türüne (çünkü eşitlik, özgürlük hayali bugün olsa olsa komedi) ama bence anam babam gerilim/korku filmi.

Üçüncü bölümü çok eleştirilmiş, yavaş bulunmuş ama bence asıl güzel kısmıydı. İnsan doğasının vahşi basitliğini, güç zehirlenmesini en güzel orada anlatmış bana kalırsa, ah hele sonu. Filmde nasıl da saf iyi yok, herkes nasıl da satılık, nasıl da iki yüzlü. En masumumuzun içinde bile nasıl da bir katil gizli.

Yılın filmi kesinlikle değil bence, yok artık daha neler. Yine de nihayetinde güzeldi işte ama (izlediğim diğer tek filmi olan The Square'de olduğu gibi) izlemesi yorucu ve kaotikti. Asıl haber değeri olan ne biliyor musun; ben bu film iki günde tamamladım, bir ödül de bana verilse yeri. "Bu kadar uzun bir filmi elinde süründürmeden neredeyse 24 saat içinde bitirdiğiniz için tebrikler Asude Hanım" ödülü. Teşekkürler, teşekkürler.

Bu arada TRT de yapımcılarından biriymiş. Bunu duyunca ilk aklıma gelen filmde alkolün su gibi içildiği oldu. Bize gelince sansür, İsveçliler'e gelince lololo.

Biz The Square'i birlikte mi izlemiştik Film Ekimi'nde?

Boston’dan sevgilerle,

Asude

Yeni yıl benim için çok hızlı başladı; doğumlar, ölümler, hastalıklar… Eskiden olsa sana yazmayı belki biraz daha geciktirir, bu arada da anlatmak istediklerim birikiyor diye huzursuz olurdum. Neyse ki şimdi e-bültenimiz var. Haklısın, bu birbirimize -ve kendimize- verdiğimiz şahane bir hediye gerçekten. 2023, çok güzel bir yılımız olsun...

1. Nehir dünyamıza iniş yaptı

Yılın son günlerinde Ceren doğum yaptı; Nehir aramıza katıldı. Ceren ilk doğum yapan arkadaşım değil ama hamileliğine, başından sonuna çok yakından tanık olduğum ilk arkadaşım. Bir de diğer ebeveyn arkadaşlarım, yavrularını kucaklarına aldıkları dönemde annelik hakkında bu kadar çok düşündüğüm yaşlarda değildim. Herneyse Nehir’i dört gözle bekledim. Aylardır “Yeğenim de yeğenim” diye geziyorum ortalıkta. Dünyaya gelişiyle ne kadar heyecanlandığımı, onu ilk gördüğümde yaşadığım mutluluğu tarif etmem zor. Doğum ve bebeklerle ilgili çoğu insanın çoktan bildiği şeyleri de yeni yeni fark etmeye başladım. Açacağı zamanı kendisi seçen bir çiçek gibi, doğacağı zamana kendi karar vermesi mesela... Sence de büyüleyici değil mi? Yoksa bu da teyzelik delirmesine mi dahil?

Sürekli çocuğunun hiç ilginç olmayan hikâyelerini anlatanlara çok göz devirdim sanırım. Şimdi başıma geldi. ‘Kaşığı bir ağzına götürüşü var, görmen lazım’ gibi şeyleri bir süre dinleyeceksin artık.

2. Devam ettirmek bitirmenin diğer yarısıdır

Bir yılı kapatırken işleri, eşyaları, listeleri elden geçirmenin bana iyi geldiğini biliyorsun. Eskiden bu, günlerimi alırdı. Bu yıl ilk defa her şeyi çok kolay ve çabuk hallettim. Neyi, nasıl sevdiğimi; dahası nasıl yapacağımı bildiğimi fark ediyorum. Yaş alma fikriyle ilgili karın ağrımı geçirmez ama küçük bir teselli olabilir bu. Yaşım ilerledikçe hayatım bir sisteme oturuyor; öyle olunca da hem çok dağılmıyor, dağılsam da çabuk toparlanıyorum. Üstelik spora başlamak, tez konusu belirlemek, e-bülten gibi bir işe niyetlenmek gibi yeni yıl hedefi olabilecek şeyleri 2022’nin son çeyreğinde hallettim. Devam ettirmek, başlamaktan daha zor geliyor bana. Yılın ilk günlerinin itici gücünü; bir işe başlama motivasyonu olarak değil, devam ettirme gayreti için kullanmak istiyorum. Ya çok acayip bir formül buldum ya da yine herkesin bildiği bir şeyi yeni keşfettim. Hangisi?

3. Hem özgürler hem de bir karış mesafedeler

Sana Güney Afrika seyahatinin safari kısmını anlatmamıştım sanırım. Bizim seyahat ekine yazdım biraz. Yazarken orada ne kadar mutlu olduğumu hatırladım. Safari hiç hayalim olan bir şey değildi. O yüzden sıfır beklentiyle gittim ve büyülenmiş şekilde ayrıldım. Sanırım insanlar bu deneyimi genelde gördüğü ve güzel bir fotoğrafını çekebildiği vahşi hayvan sayısına indirgiyor. Öyle olunca da safariden düşük bir hayvan skoruyla ayrıldığında ya da turun görkemli bir hayvan görülmeyen anlarında bir memnuniyetsizlik söz konusu oluyor. Halbuki bence asıl güzel olan, o uçsuz bucaksız topraklarda her an bir yerden bir canlı çıkabileceği ihtimaliyle yol almak… Düşünsene hem özgürler hem de bir karış mesafedeler… Safari aracındayken bunu düşündükçe başım döndü resmen. Hayvan fotoğrafından çok, öyle bomboş yol video’ları çektim. Garip bir ‘dünyayla bir olma hali’ içinde saatlerce etrafa baktım. Tek bir vahşi hayvan görmeseydim bile bu bana gani gani yeterdi sanırım.

4. Sibel Kekilli şimdi ne yapıyor?

Mubi’ye ‘Duvara Karşı’ geldi, görmüşsündür (Aa ama sizin oraların Mubi’sine geldi mi bilmiyorum). Yıllar sonra tekrar izlemek iyi bir fikirmiş, çok keyif aldım. Pek ikna edici olmayan cast tercihleri, fonda çalan müzikle dans sahnesinin hiç örtüşmemesi gibi teknik meseleler falan da o kadar gözüme batmadı. Filmin yarattığı o iki büyük karakter bugün hâlâ çok etkileyici bence. Bir de ‘kendi kaderini tayin hakkı’nı söke söke alan kadın hikâyelerine karşı bir zaafım var, ne yalan söyleyeyim. Elbette hikâyeyi; kadının bu hakkı yine bir erkeğin yardımıyla alması üzerinden de okumak mümkün, elini kolunu bağlayan kuralları kendi yöntemiyle baştan yazması şeklinde okumak da…

Sibel Kekilli’nin yakın zamandaki bir halini görmek istedim sonra (‘Game of Thrones’u da izlemediğim için epeydir görmemiştim), Instagram hesabına baktım ve şu uyarıyla karşılaştım: ‘Bulunduğun bölgede bu profile ulaşılamıyor’. Kadın daha ne yapsın? “Beni bu mention’dan çıkarın” demiş Türkiye’ye. O dönemde maruz bırakıldığı şeyler düşünülünce bu çizdiği sınır gayet anlaşılır geliyor. Bakınırken Özcan Alper’in yeni filminde (‘Karanlık Gece’) oynadığını gördüm sonra, merakla bekliyorum.

5. ‘Biz Şimdi Neyiz?’

Psikolog Özge Orbay’ı ne kadar çok sevdiğimi ve sosyal medyada ne kadar yakından takip ettiğimi biliyorsun. Meslektaşı Eda Kurtuluş’la yaptıkları podcast’i de (‘Popüler Olmayan Psikoloji’) çok severek dinliyorum. Sadece bazen dinlerken ‘Keşke şuraya da değinselerdi’ ya da ‘Burada kastettikleri şey tam olarak anlaşılıyor mu acaba’ dediğim oluyor. Karşılarında ben otursaydım da, soruları ben sorsaydım gibi tatlı bir kıskançlık da olabilir bu belki, bilmiyorum.

Geçen hafta ikinci sezona başladılar. Yeni sezonun ilk bölümünün başlığı: ‘Biz Şimdi Neyiz?’ Bu soruyu zaman zaman kendilerinin de ilişkide oldukları kişiye sorduklarını, ‘ghosting’in, ‘gaslighting’in, ‘lovebombing’in olumlu taraflarının da olabileceğini (ve yine kendilerinin de bu yöntemlerden bazılarına başvurduklarını) anlatıyorlar. İlginç değil mi? Ama bu kavramlara karşılık gelen durumlar sebebiyle canı yanan çokça insan var, malum... Onların yaşadıklarının ağırlığına yeterince vurgu yapıyorlar mı emin olamadım. Yine de terapistlerden duymaya hiç alışık olmadığımız şeyler söylemeleri hoşuma gidiyor. Beğendiğim bölümleri yazarım sana.

İstanbul’dan sevgilerle,

Güliz

Bu e-bülteni birbirimize verdiğimiz şahane bir hediye olarak görüyorum. 2023’e böyle başlayarak ne iyi ettik. Güzel bir yılımız olsun.

Bu hafta seninle paylaşmak için beklemekte çok zorlandığım bir şey izledim, haftamın beşlisine onunla başlıyorum.

1. Is life fair? How did I get here?

Bu kadar iyi anlaştığım bir insanla nasıl kördüğüme döndü tüm iletişim çabamız? Ya ben anne olmak istemiyorsam? Ya bi şeyler kötü gider de çocuğuma sevgi gösteremezsem? Ya her şey için geç kaldıysam? Ya birden uyanır da kendimi o 15 sene önceki parlak öğrenci olarak bulmazsam? Ya aldatılırsam ve bunu anlaşılır bulursam? Ya hayatın içinde kendimi kaybedersem? Ya hak ettiğim yere gelemezsem? Çok haklı olduğumu bildiğim ama asla kendimi doğru ifade edemediğim o kavganın içinden yara almadan, yargılanmadan çıkabilir miyim?

Tanıdık geldi biliyorum çünkü birlikte büyüyoruz. Bu neslin çocukları aynı kaygıları yaşıyoruz, neyse ki bazılarımız kaygılarımızı sanata dönüştürüyor. Bunun için gece gündüz şükretsek yeri. Muhteşem üçlüyü dörtleyen dizi hakkında bu yazı. Frances Ha ile başladık, Fleabag ve The Worst Person In The World ile yavaştan yaş aldık, Fleishman Is In Trouble ile 40'ları (biraz erken de olsa) uçuruyoruz.

Orta yaş krizini aynı işte senin benim gibi, komşumuz gibi ya da arkadaşın eşi gibi yaşayan bir adamın (ama kadının gibi de) (ya da belki de adamın) (spoiler verdim galiba) (ya da belki de birden fazla adamın ve kadının, ne biliyorsun) işte öyle alelade öyküsü bu dizi. Bu cümleyi haftada bir tekrarlıyorum sanırım: Şeylerin ne olduğunu değil de nasıl anlatıldığını sevdiğimi anladığımdan beri hayatım çok kolaylaştı, akışkanlaştı. Bu diziyi de sanki bir iş arkadaşımın dinleyince şaşırmadığım öyküsünü böyle yoğun anlatabildiği için sevdim, Fleabag ya da TWPITW'de olduğu gibi. Hatta yine seni uyandırmak isteyecek kadar sevdim, ama artık (dostluğumuzun yaklaşık 300. yılında) biliyorum ki bu, yani beklentiyi yükseltmek, sende ters tepiyor.

Bir de şu tatlı detayı anlatmadan geçemeyeceğim: Dizinin ilk bölümünde bir sahne New York'a Funda'yı ziyarete gittiğimde beni götürdüğü kafede geçiyordu, dünya tatlısı arkadaşlarının işlettiği minnoş Madame Bonte'de üçümüzün yeniden bir fotoğrafını çekebiliriz umarım. (Bu yazıyı bir gün biri okur da yolu bu kafeye düşerse ve bana oradan fotoğraf gönderirse de içim kıpır kıpır olur. Çünkü aynı dizide bildiğin bir yeri görmenin mutlu etmesinde olduğu gibi, böyle ufak bağlantılar bir çeşit aidiyet tatmini yaratıyor.) Zaten sonra anladım ki dizi o civarlarda çekilmiş. "Aa yolumu bulmak için kullandığım sokağın başındaki hastane, aa o pizzacı" diye diye izledim.

2015, Koşuyolu

Dizi biter bitmez hemen ne yazılıp çizilmiş üzerine diye bir baktım tabii, spoiler dolu ama leziz, tazecik bir New York makalesini buraya bırakıyorum.

Söylemezsem çarpılırım, 2019’da aynı isimle yayınlanan bir kitaptan uyarlamaymış. Kitap çok ilgi görmemiş sanki ama ben listeme ekledim.

Harika kitapların eh işte filmler olması ya da eh işte kitapların harika filmler/diziler olması üzerine de en az televizyonun icadı kadar kafa yoruyorum, ama tabii yine de bir şey anlamiyorum.

2. Harika bir site keşfettim, adı Facebook

Amerika'ya gelmeden önce en son ne zaman Facebook’a girdiğimi hatırlamıyorum bile. Burada Whatsapp’in kullanılmaması, ödemelerin hala kağıt çeklerle yapılması, her şeyin ama her şeyin posta yoluyla gönderilmesine (e-posta değil, posta. Anam babam kağıt ve zarf. ATM'den çektiğin paranın dekontu posta kutuna geliyor mesela.) bir süre şaşırdıktan sonra Facebook’un hala bir numaralı sosyal medya platformu olarak kullanılmasına fazla tepki veremeden yoluma devam ettim. Amerikan muhafazakarlığı kendini burada da gösteriyordu işte, alışılanı muhafaza etme, işleyen sistemi değiştirmeme teamüllerinin bir devamı olarak gördüm Facebook kullanmakta ısrarlarını, çok üzerinde durmadım, ya ne var bu kadar Facebook'ta da herkes sürekli orada diye girip alıcı gözüyle bakmadım.

Ta ki son bir kaç aya dek. Ne oldu nasıl oldu bilmiyorum ama yavaş yavaş Facebook’un artık bireysel iletişimden ziyade grup iletişimi için kullanıldığını fark etmeye başlamamla büyülenmem eş zamanlı. Google’da yanıtını bulamadığım her konunun ve daha fazlasının bir grubu mutlaka var. Kedimi uçakla getirirken neler yaşayacağımı önden biraz olsun kestirebilmek için telefon etmediğim yer, okumadığım sayfa kalmamıştı da yine de aradığımı bulamamışım. Meğer ilacım Facebook gruplarıymış. Dakikalar içinde bizzat tecrübe etmiş birinden tüm ayrıntıları alabiliyorsun halbuki. Şimdi ben de her gördüğüm kedi ile yolculuk sorusunu yanıtlıyorum bildiğimce.

Kim derdi ki Facebook herkeste biriken ufak tefek, tek başına çok da değeri olmayan bilgilerin bir araya getirilip kolektif faydaya dönüşeceği yer olacak?

En sevdiğim grupları aşağıya listeliyorum.

Buy Nothing Acton: “Buy Nothing” hemen her yerde olan bir geridonusum/eşya paylaşım hareketi. Benim yaşadığım yerin adı Acton ve bu gibi lokal gruplarda o bölgede yaşadığınızı kanıtlamanız isteniyor genelde. Evimin yarısını bu gruptan dizdim, elimde fazla ne varsa buradan paylaşıyorum. Zenginin fakire verdiği bir proje değil bu, bir şeyi satın almadan önce komşunda fazladan var mı bi bakıverme grubu. Fikir muhteşem değil mi? Ama tabii ne göçmenlere evler kuruldu (ABD Afganistan'dan çıktığında gelen Afgan mültecilere yerel kıyafetlerine dek bulundu, sorgusuz, sualsiz, yargısız), ne hastaların ilaçları kapılarına götürüldü, ne öğrenci evlerine "aman öğrencinin de televizyonu eksik olsun" denmeden plazmalar temin edildi gözlerimin önünde bu grupta. Yaşadığım yerin insanına bu grup sayesinde aşık oldum, ne zaman "ben burada ne yapıyorum" diye kendime sorsam bu gruba girip yorumları okuyup burayı neden sevdiğimi hatırlıyorum.

Maximalist Design and Decor: Burası benim hayal dünyamı besleme alanım. Yapamadığım şeyleri yapabilen insanları izlemek uzakları yakın kılıyor sanki.

Host A Sister: Couchsurfing’in kadınlar arası olanı. En çok şuna bayıldım: Türkiye’ye geldiğimde kedime kim bakacak diye dertlenirdim, kadınlar evlerini seyahat ettikleri tarihlerde bir misafire açarak bu sorunu çözmüşler bile.

Vegan Massachusetts ve Cheap Vegan Food: İsimler açıklayıcı yeterince ama benim için sosyal gözlem alanı da aynı zamanda.

Bizimki Gibi: Bizimkine en yakın beyaz peynir hangisi, yufkayı nerede bulurum, sele zeytini nereden alıyorsunuz, en iyi yaprak hangi marka. Bu grup göçmenlik 101'de öğretilmesi gereken hayati bir grup.

Göçmen Kadınlar: Bu grup adına başlı başına bir başlık oluşturmalıyım aslında. Onbinlerce kahramandan oluşan kocaman bir aile benim için Göçmen Kadınlar. Kadınlar nasıl da her şeyi çözebiliyor bir başlarına olduklarında, grup bunun muazzam bir örneği. Aşağıdaki grupta ne kadar kahve ağzı, kabalık, bir şey yapmak isteyeni aşağı çekme çabası okuyorsam burada da o kadar çözüm, pozitiflik, destek ve enerji dolu yorumlar okuyorum, sırtımda bir el hissediyorum. Komik kısım şu: iki grubun üyeleri aynı kültürün insanları. Bazıları hatta belki her iki grupta da var. Ama sadece kadınlardan oluşan grup Harvard ise aşağıdaki Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi işte.

Amerika’da Yaşayan Türkler: Şöyle postlar görüyorum: “Meksika sınırından geçerek kaçak geldim, ekmek ustasıyım, ne iş olsa yaparım" Fantastik gerçekten, insanların cesaretine hayran kalıyorum bu grupta, sorunlarım bana daha küçük geliyor burada vakit geçirdikçe. Ayrıca mahalle kavgası özlediğimde de açıp buradaki yorumları okumak memleket özlemimi gideriyor.

3. Callanetics

Dizimdeki sakatlık bence fiziksel bir boyuttan psikolojik bir boyuta taşındı. Canım çok acımasa da hala zaman zaman kendini hatırlatıyor, beni aman unutmayasın, yok oldum sanma diyor. Ve ben egzersiz yapmaktan çok korkuyorum bu yüzden. Sürekli hoplamasız zıplamasız egzersiz arardım. Sonra baktım bu da yetmiyor, dizimi çalıştırmam lazım bilakis, ama üzerine yük bindirmeden. Verilen fizik tedavi çok işe yarayınca onunla aynı mantıkta, kasları güçlendirme üzerine inşa edilmiş bir şeyler var mıdır diye bakınmaya başladım. Ve Callanetics'i keşfettim.

Olayı her yaşta yapılabilmesi, sakatlama riskinin diğer tüm seçeneklerden az olması. Tam bir anne sporu zaten. İnanılmaz basit görünüyor, ama yine de ertesi gün yürütmeyen cinsten. 5 kilo verdirip 10 kilo gösteren egzersiz diyorlar. Her egzersiz tipi farklı kas gruplarını çalıştırmakla kalmıyor, bunları da farklı yönlerde uzatıp kısaltıyor ve vücudun da buna göre şekil alıyor ya; Callanetics vücudu uzun, ince, zarif gösteren çeşittenmiş.

Sanki böyle yoganın, pilatesin ve esnemenin birleşimi gibi. Pilatesten eskiymiş gerçi. Ben zaten farklarını anlamakta zorlanırım bunların, sanırım hareketlerin sıralamaları ve yoğunluğu değişiyor sadece.

Japonların (ve dahi çoğu Asya ülkesinin) işe başlamadan önce radyo eşliğinde yaptıkları bir egzersiz var, adı da egzersizler de benziyor diye önce o sandım (radio calisthenics), ne kadar alakalı merak ediyorum.

Galiba sonunda evde kendime kendime yapabileceğim bir şey buldum, umarım devam ederim, ama çok etkileyici görünüyor ve iyi gidiyor şimdilik. Belki ilgini çeker senin de.

4. Ünlü olunması gereken meslekler

Bu hafta buna çok kafa yordum. Bence böyle meslekler var, çoğunun yolu da sanattan geçiyor. Şöhret olman gerek, yoksa o işi yapmaya devam edebilmek için ihtiyacın olan anlamı kaybediyorsun. Muhakkak kaybetmeyen de vardır, en azından buna inanmak istiyorum. Öyle bir tanıdığın varsa tanışmak isterim.

Murakami'nin Sputnik Sevgilim kitabındaki bir karakter, iş kadını Miu, ailevi bir sebepten piyano çalmayı bırakmak zorunda kalıyor ama üzülmediğini şöyle anlatıyor.

(çeviri bana ait, Allah affetsin)

"Dünya piyanistlerle dolu. En üst klasmanda yirmi piyanist dünyaya yeter de artar bile. Bir plak dükkanına git, Waldstein'ın, Kreisleriana'nın tüm kayıtlı versiyonlarına bir bak. Çalınabilecek parça sayısı sınırlı, dükkanlardaki CD rafı sayısı belli. Müzik piyasası için yirmi üst düzey piyanist kafi. Bunlardan biri olamadığım sürece zaten kimsenin dikkatini çekemeyecektim."

Miu gibi, "the trumpet player" olamayacağını anlayınca trampeti bırakan birini de ben tanıdım. Boston Senfoni Orkestrası'na giremeyeceğine emin olduğunda meslek değiştirmeye karar vermiş. Ki bu kararı ancak lisans programında müzik okuyup bir kaç sene de çalıştıktan sonra alabilmiş.

Sonra Gibi'deki bir oyuncuyu çok eskilerden tanıdığımı fark ediyorum, çabalardı sürekli ama bak ancak şimdi 'oldu', kaç yaşında 45 mi? Kaç yıllık tiyatrocu, 25 mi? 25 sene nasıl sabredersin ufukta görüp görmediğini bile bilmediğin o günün hayali ile? Düşünsene sadece hazırlığı 45 sene süren bir işin var. Aklım almıyor inan, bu nasıl bir sebat etmek?

Tabii ki her oyuncu 45 sene beklemiyor ve tabii ki ilk şarkısı ile ünlü olan çok şarkıcı var ama ya olamayanlar? Bu kadar çok düşüp nasıl tekrar tekrar kalkmayı başarabilir insan? Düşmek haksız bir benzetme bence, ama ben olsam yine de öyle hissederdim. O günün gerçekleşmediği her günün beni o güne biraz daha yaklaştırdığına kendimi ikna etmeyi başaramazdım. Keşke çözebilsem bu gayretin sırrını. Öyle "yaptığı işi çok sevmek" falan, geçiniz. Karın doyurmuyor, kira ödemiyor çok sevmek. Çok daha derin, çok daha ayrıntılı bir açıklama ile tatmin olabilirim ancak. Çoluk Çocuk'u bir daha okumak istedim şimdi. Kaç sene bitli yastıklarda yatmak gerek Patti Smith olmadan önce?

5. Birinci Dünya ülkesinde yaşadığımı hissettiğim anlar #1

Eğer o hafta bu kategoriye alabileceğim bir şey yaşamışsam anlatacağım bir seri olsun bu.

Bu hafta, olağan bir şekilde, yaşadığım yerin "su idaresi"nden bir mektup buldum posta kutumda. Suyumuzda olmaması gereken bir madde kabul edilebilir sınırdan 1-3 nanogram fazla çıkmış. Ben buraya yerleştiğimde ilk söylenilenlerdendi bana, musluk suyu içme, bir türlü gideremedikleri bir sorun var, diye. Nitekim zaman zaman alıyoruz da bu mektubu, buraya kadar şaşırtıcı bir şey yok.

Mektubu baştan sona hiç okumamıştım. Bu işaretlediğim cümle, arada bir gelen, medeni bir ülkede yaşadığımı fark ettiğimde hissettiğim o iç gıdıklanmasını, o tatlı sıcak duyguyu hissettirdiği için bu listeye alıyorum bu olayı. İşaretli kısımda şunu diyor "Bu acil bir durum değil, eğer olsaydı 24 saat içinde bilgilendirilirdiniz. Ama yine de müşterimiz olduğunuz için ne olduğunu, ne yapabileceğinizi, bizim durumu düzeltmek için ne yapacağımızı bilmeye hakkınız var. "

Ve mektup devam ediyor, kullanıcı olarak ben neler yapabilirim/yapmalıyım, su idaresi neler yapıyor bu konu ile ilgili, nasıl daha fazla bilgi edinebilirim ve iletişim yolları…

Bağlam açısından şunu da söylemeliyim. Su burada o kadar ucuz ki ben örneğin para ödemiyorum. Ev sahipleri kiraya dahil ediyorlar, faturayı üzerine almaya değecek bir para olmadığı için. Çok merak ettim, araştırdım, bir yıllık su faturası bir aylık elektrik faturası etmiyormuş. Bir aylık elektrik faturası da (benim için) geçen sene 2 saatlik asgari ücrete denk geliyordu, bu sene çok zam geldi 3 saatlik ücret oldu. Yani ben kendimi su idaresinin müşterisi dahi hissetmiyorum.

Ama işte bu "accountability" dedikleri hesap verebilirlik kısmı. Ah kanım bir başka akıyor, yürüyüşüm dikleşiyor, sesime özgüven geliyor bunu hissedince. Tabii ya, ben insanım, var olduğum için dahi hak ediyorum bu bilgilendirmeyi, bilmem kimin kuzeni olmasam da bana hayatımı etkileceyecek en ufak şeyin hesabını vermelisiniz doğrudan ya da dolaylı olarak müşterinizsem, diye havalara giriyorum.

Bir de vergilerimin nereye harcandığının dökümü geliyor arada bir, ilkinde gözümden yaş gelmişti, sonra alıştım. İnsan refaha çok kolay uyum sağlıyor.

Boston’dan sevgilerle,

Asude

Tanıştığımız günden beri mail’leşiyoruz Asude’yle. İlk zamanlar üniversitede, kulüp işleri için yazışıyorduk daha çok. Sonra arkadaş olduk; daha kişisel şeyler hakkında yazışmaya başladık. Bir gün geldi, keşfettiğimiz her ilginç şeyi hemen birbirimize söylemek isterken bulduk kendimizi. Binlerce mail böyle gitti, geldi aramızda. Hayatımızdaki şehirler, ülkeler, işler, partnerler, dertler, sevinçler değişti; olan biteni ve kayda değer bulduğumuzu paylaşma isteğimiz hiç bitmedi.

Ara ara “Acaba bu mail’leşmeleri ilgi çekici bulur mu insanlar, bu temada bir web sitemiz mi olsa ya da blog mu yapsak” diyorduk. İşte bugün buradayız; bu mail’leşmeler bir e-bülten oldu. Birbirimize gönderdiğimiz mail'lerin içinden en sevdiklerimizi beşer maddelik iki ayrı liste haline getireceğiz. Bu listeler bir benden, bir Asude’den olacak şekilde, haftada iki defa mail kutunuza gelecek. İsterseniz bunları Substack üzerinden de okuyabileceksiniz. İlki Asude’dendi, ikincisi benden... Dünyamıza hoş geldiniz...

1. Vücudun halini hatrını sormak

İnanması zor ama sonunda ben de sporu aksatınca rahatsızlık hisseden o insanlardan oldum galiba. Bu ay ‘seyahate çıkıyorum-seyahatteyim-seyahatten döndüm’ bahaneleriyle pilatese gitmedim. Evde yoga yapmaya da ara verdim. Başta bir gariplik hissetmedim açıkçası. Biliyorsun, zaten alışık olduğum bir şey hareketsiz yaşamak. Ne zaman ki ‘Hadi, birkaç esneme hareketi yapayım’ dedim, işte o zaman vücudum sanki dile geldi, onu ihmal ettiğim için sitem etti. Başaşağı tek elle durmak gibi hırslar içermeyen, esneme ağırlıklı yoganın bir çeşit vücudun halini hatrını sorma faaliyeti olduğunu düşünürdüm zaten. (“Nasılsınız biseps’lerim? Biraz plank’ta durur muyuz bugün?”, “Ooo ne zamandır haberleşmiyoruz hamstring’lerim, her şey yolunda mı”, “Sevgili dengem, bugün orada mısınız, keyfiniz nasıl?”) Şimdi iyice eminim bundan... Hali hatrı sorulmadığında vücudumuz bile alınıyor işte.

İki haftalık aradan sonra pilatese dönerken de o kadar heyecanlıydım ki… Bendeki şu hallere bak ya… ‘Spor yapamıyorum, yapmak istemiyorum, spor bence çok saçma’ döngüsünü kırıp sana bunları anlatacağım hiç aklına gelir miydi?

2. ‘Küçükken de çocuk akıllıydım’

Çarşamba akşamı Karaköy’de Ezgi ve Çağrı’yla buluşacaktım. Beşiktaş’tan otobüse bindim. Önümde 70’lerinde bir kadın… Saçlarını tepeden atkuyruğu yapmış, mor bir tokası var. Ruju kıpkırmızı… Üstünde çok havalı, siyah bir ince mont; elinde tokasının moruyla aynı tonda bir bez çanta... Konuşa konuşa bindi otobüse. Ayakta gitmeye karar verdi. Birden yüksek sesle “Siz Başak Dizer’in kocası mısınız” diye sordu Kıvanç Tatlıtuğ’a hiç benzemeyen bir gence. Soruyu duyanlar gülüştü tabii biraz. Kendi kendine konuşmaya devam etti sonra.

Başka bir kadın, durumu fark edince ‘Ah yazık yazık’ demeye başladı hemen. Dayanamadı, kalkıp yer verdi hatta. Böylece iyice yan yana düştük. Bana doğru konuşmaya başladı bu kez. ‘Üzülen kadın’ yine duramadı, “Tamam tamam, yorma hadi kendini” diye susturmaya çalıştı onu. Morlu olan “Küçükken de çocuk akıllıydım ben. Anneanne bile oldum ama hâlâ çocuk akıllıyım” dedi bunun üzerine. Kendini susmak zorunda hissetmesin istedim ama ne diyeceğimi de bilemedim; maskemi indirdim, anlattıklarını ilgiyle dinlediğimi göstermeye çalıştım sadece.

“Anneanneyim ama gerizekâlı anneanne mi olur? O yüzden göremiyorum torunumu” derken o kadar üzgündü ki... Bozuk televizyonundan, kızının ODTÜ’de sosyoloji okumuş olmasından, çok sevimli olduğu için İsviçre’de insanların kızının eline hep 1 Frank tutuşturduklarından, Akmerkez’e giden yoldaki meşhur tatlıcılardan (?) söz etti. “Unkapanı’nda duruyor mu bu otobüs” diye sormuş olmasına rağmen Tophane civarında indi. Umarım torununu daha sık görür ve umarım karşısına hep çocuk akıllıları çok sevenler çıkar…

3. Ajandalara veda…

O gün bugün… Bir gün olacaktı bu. 2023’e ajanda almadan giriyorum. Haftalık olarak düzenlenmiş, kapağında gereksiz motivasyon cümleleri olmayan, basit ama renkleri, fontları göz kanatmayan, satın alabilmek için kredi çekmeyi gerektirmeyen ajanda bulmam kolay olmuyordu. Sinek Sekiz’inkileri kullandım birkaç yıl. Studio Mottos’unkini almıştım en son. Severek kullandım onları. Ama defter ve ajandayı ayrı ayrı kullanmak hiç pratik gelmemeye başladı bir süre sonra. Hem haftalık ajandası hem de yeteri kadar yazı alanı olan deftere de rastlamadım hiç. Çözümü defterlerimin içine aylık, haftalık alanları kendim çizmekte bulmuştum. Ama tabii onun da başka dertleri oldu. Çizmeye üşeniyordum, aradığımı kolayca bulamıyordum… Yine de bu şekilde devam etmeyi düşünüyordum. 

Birkaç ay önce şu meşhur Notion uygulamasına bir bakayım dedim. Blog diye bir şey olduğunu keşfettiğimde yaşadığım büyülenmeyi hatırlarsın, onun bir benzerini yaşadım. Tek sorun şu; o kadar pratik ki sadece ajandamı değil, diğer bütün notlarımı da orada tutmaya başladım. Deftere yazma hissini çok özlüyorum ama yola Notion’la devam etmek istediğimden de eminim. Önümüzdeki yıl Notion’ı ajanda ve listeler için, defteri de daha serbest notlar için kullanmayı planlıyorum.

Notion’ı nasıl daha iyi kullanırım diye bakınıyorum bu ara. Her şey ama her şey için bir şablonu var: Kiralamayı düşündüğün evlerin özelliklerini listeleyip kıyaslamak için, kişisel bütçeni yönetmek için, cilt bakım rutinini takip etmek için, okuduğun kitapların listesi için, seyahat planların için… İncelerken saatler geçirdim. Kendime seçtiğim şablonlardan bazıları şunlar: Haftalık ajanda, alışkanlık takibi, bütçe takibi, yıllık hedef takibi.

4. Yemek yapmanın amatörlüğüne övgü

Yemek yerken bir şeyler izlemeyi sevenler için ‘yemek dizisi’ bulmak bir meseledir ya... Süresi yarım saati aşmayacak. Çok fazla dikkat gerektirmeyecek. Ama ilgi çekici de olacak… ‘Brooklyn Nine Nine’ benim için uygun bir seçenekti. Geçen hafta bitti. Yeni yemek dizim (bir televizyon programı aslında bu); ‘James May: Oh Cook’ (2020).

Başta programı tam anlayamadım. Sunucu James May ilk bölümde hem “Yemek yapmakta iyi değilim” diyor hem de bir yemek kitabı hazırladığından bahsediyor, programdaki tarifleri o kitap için yaptığını söylüyor. Yemek yapmayı beceremeyen birinin komedisini mi izleyeceğiz yoksa gerçekten güzel yemekler mi çıkacak ortaya belli değil.

Formatı hemen anlayamadığım için ilk bölümü biraz zorlayarak bitirdim ama sonra çok sevdim. Yemek yapmaya çok fazla anlam yüklemeden sadece lezzetli bir şeyler pişirmek için elinden geleni yapan birini izlemek çok güzel geldi. James May’in mizahı, çaktırmadan verdiği ilginç bilgiler falan da çok hoşuma gitti. Amazon Prime’dan izliyorum. Bir bak istersen...

5. Bu Nusret ne etti size?

Günün birinde Nusret’i savunacağım hiç aklıma gelmezdi ama şu an bu yaşanacak hazırsan...

Dünya Kupası’nın finalinde sahaya girip kutlamalara katılmaya çalışmasını herkes çok eleştiriyor ya... FIFA inceleme başlatmış, U.S. Open Cup kendi etkinliklerine katılmasını yasaklamış falan… Yani adamı sahadaki tavırları yüzünden aşağılayanlara şunu demek istiyorum: E siz ne sanmıştınız Nusret’i? Sanki bugüne kadar utangaçlığıyla, cool’luğuyla, haza beyefendiliğiyle öne çıkan biriydi de şimdi sahada kupayı Arjantinli futbolcuların elinden almaya kalkınca mı asıl yüzünü gördük? Parayı bastıran Katar’a kış vakti Dünya Kupası organizasyonu emanet edenlerin, sizin dünyanızın bir kahramanı Nusret. Onu başta siz ilginç buldunuz. Birlikte et tokatladınız, sağa sola tuz serptiniz, selfie’ler çektirdiniz... Onu siz ihya ettiniz. Kapıları ona siz açtınız. Ne oldu şimdi? O pek umursuyormuş gibi görünmüyor ama ben olsam çok üzülürdüm. Adam sizin orantısız ilginize güvenip bir persona inşa etti. Siz şimdi birden onu itici bulmaya mı başladınız? Birinde âşık olduğun şey, genelde ayrılma sebebin olurmuş ya, galiba doğru…

İstanbul’dan sevgilerle,

Güliz

Kaldırım taşının arasında çıkan ilginç bir çiçek görsem Güliz’e göstermek isterim. İyi film izlemişsem Güliz’i koltuğa oturtup o filmi izletesim gelir. Kötü filmi de, e çünkü hissetmesi gerekir ben ne hissettiysem. Benden 0.03 mg serotonin salındıysa ondan da o kadar salınsın dilerim, aynı kimyayı onda da yaratabilmek isterim.

Sanki aynı şehirdeyken bunu yapmak kolaymış gibi ben bir de göçebe hayata geçtim. Bir yerde duramayacağımı anladığımdan beri seyahatlerim ya da biraz uzunca kaldığım yerler boyunca hep kulağımın arkasına yerleştirebileceğim bir kamera hayal ederim. Bu kamera doğrudan Güliz’in beynine aktaracak gördüklerimi, düşündüklerimi, hissettiklerimi. Birinizin bu muhteşem fikrimi gerçekleştirmesini beklerken de e-maillerle aktarmaya çalışıyoruz birbirimize beyinlerimizin içini.

E-mail kutularımızı, mahremimizi, dışarıya açmayı çok (dile kolay 15 sene) düşündük. Hepsini açmaya cesaretimiz yok şimdilik. Ama bir kısmını sizinle paylaşmayı çok istiyoruz. Birbirimize gönderdiğimiz e-mail'lerin içinden en sevdiklerimizi birkaç maddelik iki ayrı liste haline getireceğiz. Bu listeler bir benden bir Güliz’den olacak şekilde, haftada iki defa mail kutunuza gelecek. İsterseniz bunları Substack üzerinden de okuyabileceksiniz. İlki benden... Dünyamıza hoş geldiniz...

1. Isabella Stewart Gardner

Isabella bizim doğru aileye doğmuş halimiz. Üstüne de tam bir Lorelai*, ama zengin ve asil de... Sanat eserleri satın alma huyunu hastalık, bağımlılık olarak ifade ediyor. Boston’da bir müze kuruyor. Kendi esprili diliyle küratörlüğünü de kendisi yapıyor, eserlere etiket koymayı reddediyor ve çoğunlukla eserleri konumlandırma şekilleriyle müzesinin her yerine bilmeceler saklıyor. Müzeyi gezerken Rönesans’a, Roma’ya değil, Isabella’ya hayranlık duyuyor insan; senin benim alakasız sanacağımız parçaları birleştirişi, verdiği davetler, sanatçılarla dostluklar kurup onları desteklemesi, hepsini müzesinin bir parçası haline getirmesi… Biliyormuş bence, farkındaymış ne kadar hayranlık uyandırıcı biri olduğunun ve bunu ölümsüzleştirmenin bir yolunu bulmuş: Asla eserlerin yerlerinin değiştirilmemesini, eserlere açıklama notu koyulmamasını vasiyet etmiş. Aksi takdirde vasilerince müze dağıtılacak. Bu olağandışı müzeyi bugün kulaklıkla, sesli rehberle geziyoruz ve belki benim tek başıma anlayamayacağım eşleştirmeler kolaylıkla anlamlanıyor. Rehberli ya da rehbersiz, sanmıyorum ki bu müzenin yıldızı Rembrandt ya da Vermeer. Bu müzede en ışıl ışıl parlayan şey Isabella.

Ayrıca 1990’da müzeden çalınan ve asla bulunamayan evlat acısı gibi eserlerle ilgili de Netflix’te izlemesi keyifli bir belgesel serisi var.

(Dünyamıza yeni katılanlar için Lorelai olmak: Kıvrak zekâlı, esprili, ortamın yıldızı, bizim için “it girl”in vücut bulmuş hali, küsenleri barıştıran, çözülemeyen derdi çözen, dertli gönüllere giren… Adeta hayali arkadaşımız Lorelai, Gilmore Girls dizisinin ana karakterlerinden.)

2. Fiziksel acıların egaliteryanlığı/IUD

Bu hafta IUD taktırdım, hormonlu spiral, evet. Vaadi büyük; sekiz sene boyunca regli olmamak. Bakalım, göreceğiz.

Canım öylesine acıdı ki böyle bir fiziksel acının varlığından resmen büyülendim. 1. Başıma gelen her şeyi göçmenliğe bağladığım şu günlerde fiziksel acıların pasaporta bakmadan herkes için aynı olabileceğini fark etmek bana inanılmaz iyi geldi. 2. Ağlarken hayatta olmanın sayesinde ağladığını fark edip mutlu olduğun, tezatları hissettiğin o mikrosaniye vardır ya, bunu yeniden hatırladım. Daha bilmediğim ne çok duygu, görmediğim ne çok şelale, okumadığım ne çok kitap var. Koltukta çığlıklar atarken aklım bambaşka bir yerde; her şey, hayat, sanki daha yeni başlıyormuş gibi, böyle bir acının varlığını fark etmenin şaşkınlığıyla hemşireye sarılıp “Ya ben hayatı çok seviyorum” derken buldum kendimi. İçimden tabii. Böyle zamanlarda odanın diğer köşesinden kendini izliyorsun ya, bayılıyorum bu hisse. Hayatı o anların hatrına yaşıyorum gibi geliyor bazen.

3. Libby, Hoopla ve Kanopy

Bir mailde 3 platform, hadi yine iyisin. Gün geçmiyor ki kasaba kütüphanesinin (ya da burada genel olarak kütüphanelerin) yeni bir özelliğini keşfetmeyeyim. Meğer burada kütüphaneler aracılığıyla bir takım online okuma ve izleme platformlarına ücretsiz erişebiliyormuşuz. Libby ve Hoopla e-kitap ve sesli kitap platformları, Hoopla’da ayrıca film ve dizi de var. Türkçe kitap özlemimi giderecek olmasa bile her ağzımın sulandığını satın almamak ve kütüphanede bitmek tükenmek bilmeyen sıralar beklememek için fıstık gibi bir çözüm oldular bence. (Libby’de de bekleme listesi oluyor gerçi, dijital bir kopyanın neden bekleme süresi olduğunu anlamayan bana gel NFT’leri anlat.) Kanopy ise film platformu, üstelik sadece Hollywood filmleriyle değil, Mubi’de bile bulamadığım klasik bağımsız yapımlarla dolu. Altın madeni bulmuş gibi hissediyorum. Audible, Netflix, Mubi, Hulu, Disney hepsini iptal ediyorum (biraz abarttım, hemen etmeyeceğim).

4. Concord Public Library

Benim komşu kasaba Concord, hiç gitmemiştim kütüphanesine. Ne ahmaklık.

Concord’ı ayrı bir mailde anlatmalıyım, 18.000’cik nüfusu ve Amerikan Bağımsızlık tarihinde de biricik bir yeri var. Bu yüzden pek nezih, pek korunmuş ve pek tarihi. Yine de böyle büyük bir kütüphane beklemiyordum. Bu nüfus burada küçük bir yer kabul edilmiyor ama nedense kütüphanesinin heybeti beni çok şaşırttı.

Ve her şaşırdığım kütüphanede bir defa daha inciniyorum. Her şey geçiyor bu duyguyu aşamıyorum. Düşün bi bak; kıtalararası seyahat etmeden, mahallende böyle bir kütüphaneye gidebiliyorsun. Çoğu kütüphane günde 12 saat açık. Sadece kitap ödünç almak, oturup çalışmak için de gitmiyorsun, sosyalleştiğin yer de kütüphane. Akşam izleyeceğin filmi ödünç aldığın, yetişkin arkadaşlarınla kurduğun kulübün haftalık toplantısı için oda rezerve ettiğin, haftasonu gideceğin müzenin biletini indirimli aldığın, çocuğunu birkaç saatliğine oyun odasına bıraktığın yer de kütüphane.

Ben hep para kazanılan bir sistem olmadığı için Türkiye’de olmuyor zannediyordum. Ama Amerika gibi verginin vergisinin, harcın harcının alındığı bir memlekette bile her köşe başı kütüphane ise bize neden kıydılar?

5. Jay Myself

A. Beyninin derinliklerine inmeye cesaret edebilen insanlara büyük hayranlık duyuyorum. Acı çekeceğini bilse bile altına bakılmadık taş bırakmayan, belirsizlikle, amaçlıksızlıkla yaşayabilecek, bunu göze alabilecek kadar kendini kurcalayan insanların önünde gayri ihtiyari ceketimi ilikliyorum. Jay Maisel böyle bir insan, bunun sonucu olarak da bir sanatçı, bir fotoğraf sanatçısı.

B. Başkalarının hayatını gözetlemekten sapıkça bir zevk duyuyorum, hele hele kendileri açık ediyorsa. Otobiyografi en sevdiğim tür malum, biyografi sonra geliyor. Perdesi açık evlerin önünden geçerken adımlarımın yavaşlamadığı olmadı. Perdesi aralı evlerin de... Jay Maisel'in hayatının pencere önünden yürürken görülebilecek kısmından biraz fazlasını Jay Myself adlı belgeselde kendi ağzından dinledim, değme keyfime.

Boston’dan sevgilerle,

Asude

Subscribe now